http://conference.arcadians.gr/ 1st Arcadic Internet Conference en-us Nucleus CMS v3.22 Β© Weblog http://backend.userland.com/rss http://conference.arcadians.gr//nucleus/nucleus2.gif http://conference.arcadians.gr/ http://conference.arcadians.gr/index.php?itemid=35 [Η εισήγηση που ακολουθεί αποτελεί το κείμενο της διάλεξης που έδωσε η αρχαιολόγος δρ. Άννα Βασιλική Καραπαναγιώτου στα εντευκτήρια της Ένωσης Τριπολιτών Αττικής, την Παρασκευή 17.2.2006]
Την είσήγηση, μπορείτε επίσης να την κατεβάσετε σε μορφή pdf εδώ:   PDF ("δεξί κλίκ" και "αποθήκευση ώς.")

   Ασυνήθεις λατρείες, απίθανοι μύθοι, μυστηριακές τελετές, κραταιές πόλεις – κράτη, φημισμένα ιερά, σημαντικά ιστορικά και πολιτικά γεγονότα συνθέτουν την εικόνα της Αρκαδίας κατά την αρχαιότητα. Μία χώρα ορεινή, μεσογειακή που δεν βρεχόταν πουθενά από θάλασσα. Η αρχαία Αρκαδία καταλάμβανε μεγάλο τμήμα της σημερινής νότιας Αχαϊας, τμήμα της δυτικής Κορινθίας καθώς και τη σημερινή νοτιοδυτική Ηλεία. Η ορεινή αυτή χώρα δεν εκτεινόταν στην παράκτια ζώνη της Κυνουρίας, η οποία ανήκε άλλοτε στη Σπάρτη και άλλοτε στο Άργος.

   Πλούσια σε φαντασία, συμβολισμούς και οράματα η αρκαδική μυθολογία άσκησε ιδιαίτερη γοητεία τόσο στους αρχαίους όσο και στους νεώτερους διανοητές. Ενθουσιασμένος με το μυθικό παρελθόν της Αρκαδίας ο μικρασιάτης Έλληνας περιηγητής του 2ου αι. μ.Χ., ο Παυσανίας, παραθέτει αναλυτικά στα Αρκαδικά του τις τοπικές παραδόσεις για τους πρώτους κατοίκους και βασιλείς αυτής της γοητευτικής χώρας. Ο Παυσανίας ασχολήθηκε με την Αρκαδία διεξοδικότερα παρά για οποιαδήποτε άλλο τόπο της Ελλάδος (συμπεριλαμβανομένης και της Αττικής) και ένιωσε ευτυχής που μπόρεσε να τη γνωρίσει από κοντά. Πρώτος ηγεμόνας των Αρκάδων υπήρξε ο Πελασγός, ο οποίος της έδωσε και το πρώτο όνομά της Πελασγία και εισήγαγε τον πρώτο στοιχειώδη εξευγενισμό της ζωής. Ο γιος του Πελασγού, ο Λυκάων, ίδρυσε την αρχαιότερη πόλη του κόσμου τη Λυκόσουρα στο Λύκαιο Όρος, και προήγαγε την κοινωνική ζωή. Εκτός από πολλούς γιους, ο Λυκάων είχε και μια μονάκριβη κόρη, την όμορφη Καλλιστώ, την οποία ο Δίας μεταμόρφωσε σε αστερισμό, προκειμένου να τη σώσει από την οργή της ζηλιάρας Ήρας. Από τον παράνομο δεσμό της Καλλιστούς με το βασιλιά των θεών γεννήθηκε ο Αρκάς, ο οποίος και έδωσε τελικά το όνομά του στην χώρα.
   Η αρχαία Αρκαδία είναι η χώρα των θεών. Για να σώσει τα παιδιά της από τον Κρόνο η Ρέα έκρυψε το Δία μωρό στο Λύκαιο Όρος, τον Όλυμπο της Αρκαδίας, και παρέδωσε τον Ποσειδώνα για ανατροφή κοντά σε ένα κοπάδι προβάτων στη Μαντινεία. Η Αρκαδία μπορεί να υπερηφανεύεται ότι μέσα από τα σπλάχνα της βγήκε ο θεός των βουνών και της βουκολικής ζωής, ο Πάνας, που είχε στο Μάιναλο τα λημέρια του και έτρεχε στα λαγκάδια παίζοντας τη σύριγγά του συνοδευόμενος από τις Νύμφες. Ο Πουσσέν, γοητευμένος από την ανέμελη ποιμενική ζωή των Αρκάδων, ζωγραφίζει στα μέσα του 17ου αιώνα τον περίφημο πίνακά του «Οι ποιμένες της Αρκαδίας», ενώ ο Γκαίτε, μέλος της πνευματικής σχολής «Η ακαδημία των Αρκάδων», διακηρύσσει et in Arcadia ego, δηλαδή και εγώ στην Αρκαδία γεννήθηκα ή έζησα κάποτε ευτυχισμένος.

   Κάπου εδώ κλείνουμε το βιβλίο της γοητευτικής αρκαδικής μυθολογίας και ανοίγουμε την πρώτη σελίδα του βιβλίου της ιστορικής μας μνήμης.
   Η Αρκαδία υπήρξε κοιτίδα πολιτισμού. Η απανταχού απούσα θάλασσα αλλά τα απανταχού παρόντα ποτάμια, οι μικρές γόνιμες κοιλάδες και πεδιάδες και τα επιβλητικά βουνά με τις απόκρημνες κορυφές αλλά και το τραχύ του τοπίου είναι στοιχεία που σφυρηλάτησαν την πολιτισμική φυσιογνωμία της περιοχής. Τα νεώτερα στοιχεία της επιστημονικής έρευνας μας έχουν πλέον πείσει ότι ο άνθρωπος παρουσιάστηκε και έδρασε στην Αρκαδία πολλές δεκάδες χιλιάδες χρόνια πριν από τη γέννηση του Χριστού. Πριν από εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια η λεκάνη της Μεγαλόπολης ήταν μία αβαθής λίμνη με πλούσια βλάστηση που ευνοούσε την επιβίωση φυτοφάγων ζώων. Τελικά τα νερά βρήκαν διέξοδο προς τη θάλασσα, η λίμνη ξεράθηκε και τα ζώα αφανίστηκαν. Με τον καιρό, ο Αλφειός και οι παραπόταμοί του έφεραν στην επιφάνεια τα απολιθωμένα οστά των ζώων που έζησαν εκεί. Πρέπει να θεωρηθεί βέβαιο ότι δίπλα στα πελώρια αυτά θηλαστικά, τους μεγάλους ελέφαντες και τα άλλα ζώα, ζούσε και ο άνθρωπος ως κυνηγός.
   Θα ξεπερνούσα κατά πολύ τα επιτρεπτά χρονικά όρια μίας ομιλίας και θα γινόμουν γραφική και συνάμα βαρετή, εάν αποτολμούσα να σας παρουσιάσω το πλήθος των αρχαιολογικών χώρων της Αρκαδίας. Ακόμα περισσότερο ενοχλητική, πιστεύω, θα γινόμουν εάν προσπαθούσα να σας ξεναγήσω μέσα από αυτή την ομιλία στα τέσσερα αρχαιολογικά Μουσεία της Αρκαδίας, της Τρίπολης, της Τεγέας, της Λυκόσουρας και του Άστρους καθώς και στις αρχαιολογικές συλλογές της Μεγαλόπολης και της Δημητσάνας. Θα μού επιτρέψετε, όμως, να φρεσκάρω τη μνήμη μας, δείχνοντάς ορισμένα αδιάσειστα σημάδια του πολιτισμού του τόπου μας, που φιγουράρουν σε κάθε ελληνικό και ξενόγλωσσο ταξιδιωτικό οδηγό.
   Κατ’ αρχήν, η Μαντίνεια σε απόσταση περί τα 13 χλμ. βόρεια της Τρίπολης.

Η αρχαία αυτή πόλη, που ήκμασε κατά την κλασική και ελληνιστική περίοδο, είναι κυρίως γνωστή για τα εντυπωσιακά κατάλοιπα του οχυρωματικού της περιβόλου καθώς και την Αγορά με το θέατρο και τα επιβλητικά δημόσια οικοδομήματα, η οποία καταλάμβανε το κέντρο της αρχαίας πόλης, σε μικρή απόσταση ανατολικά της σύγχρονης εκκλησίας της Αγίας Φωτεινής. Ένα (1) χλμ. περίπου βόρεια της Μαντίνειας, βρίσκεται ο λόφος Γκορτσούλι που ταυτίζεται με την προϊστορική ακρόπολη της αρχαίας Μαντίνειας, την αποκαλούμενη από τον Παυσανία Πτόλι. Από την κορυφή του λόφου μπορεί κανείς να θαυμάσει την πανοραμική θέα σε όλο το μαντινικό κάμπο και να διακρίνει τον οχυρωματικό περίβολο της αρχαίας πόλης που δεσπόζει σα δακτυλίδι στη μέση του κάμπου.
   Νότια της Τρίπολης, στην Παλαιά Επισκοπή Τεγέας, εκεί που σήμερα γίνεται το Δεκαπενταύγουστο το πανηγύρι, έχουν αποκαλυφθεί ορισμένα από τα μνημεία της αρχαίας πόλης της Τεγέας, όπως το θέατρο κάτω από την εκκλησία της Κοίμησης της Θεοτόκου. H Tεγέα υπήρξε κυρίαρχη δύναμη στο ανατολικό τμήμα της Aρκαδίας ήδη από τους αρχαϊκούς χρόνους. Το πιο ξακουστό, όμως, μνημείο της αρχαίας αυτής πόλης είναι ο ναός της Αλέας Αθηνάς στην Αλέα.

Τα αρχιτεκτονικά σχέδια του κλασικού ολομάρμαρου ναού οφείλονται σε έναν από τους γνωστότερους γλύπτες της αρχαιότητας, τον Πάριο Σκόπα, τον Φειδία, δηλαδή, του 4ου αι. π.Χ. O Παυσανίας επισημαίνει ότι υπερέχει από τους άλλους ναούς της Πελοποννήσου στην όλη κατασκευή και το μέγεθος. H εξωτερική μορφή του ναού ήταν αρκετά λιτή, με εξαίρεση τις γλυπτές συνθέσεις των αετωμάτων, οι οποίες αντλούν το θεματολόγιό τους από τοπικούς θρύλους. O σημερινός επισκέπτης έχει τη δυνατότητα να περιηγηθεί το ναό χωρίς προβλήματα πρόσβασης και, στη συνέχεια, να θαυμάσει ορισμένες από τις αριστουργηματικές συνθέσεις του στο τοπικό Mουσείο της Tεγέας, που βρίσκεται πλησίον του χώρου. Το Αρχαιολογικό Μουσείο της Τεγέας είναι το πρώτο Αρχαιολογικό Μουσείο της Αρκαδίας και ιδρύθηκε πριν από 100 χρόνια.
   Αφήνοντας κανείς πίσω του τη Μεγαλόπολη και παίρνοντας το δρόμο προς την ορεινή Καρύταινα της Αρκαδίας, αντικρύζει σε μικρή απόσταση από τη σημερινή πόλη τα μνημεία της αρχαίας Μεγάλης Πόλεως, αδιάσειστα σημάδια μιας αλλοτινής ένδοξης εποχής. Ο μεγάλος Θηβαίος στρατηγός Επαμεινώνδας, γύρω στα 370 π.Χ., αναλαμβάνει πρωτοβουλία μαζί με επιφανείς Αρκάδες για την ίδρυση μιας νέας μεγάλης πόλης, την οποία οραματιζόταν ως το ισχυρό διοικητικό, πολιτικό και πολιτιστικό κέντρο της Αρκαδίας και ταυτόχρονα το προπύργιό της ενάντια στο σπαρτιατικό επεκτατισμό. Πράγματι η Μεγάλη Πόλις άκμασε κατά τον ύστερο 4ο αι. π.Χ. και τους ελληνιστικούς χρόνους. Στην πεδιάδα που απλώνεται βόρεια και λίγο έξω από τη σύγχρονη πόλη, μέσα σ’ ένα ειδυλλιακό τοπίο που το διασχίζει ο ποταμός Ελισσών αντικρύζουμε τα αρχαία κατάλοιπα. Από την πάνω μεριά του ποταμού απλώνεται η Αγορά της αρχαίας Μεγάλης Πόλεως. Η Αγορά περιβαλλόταν από επιβλητικές στοές, η μία μάλιστα από αυτές αφιερώθηκε στο Μακεδόνα βασιλιά Φίλιππο, πατέρα του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Νότια του ποταμού ορθώνεται το θέατρο της πόλης.

   Πρόκειται για το μεγαλύτερο μνημείο του είδους στον ελληνικό χώρο, αφού η χωρητικότητά του εκτιμάται σε 18 - 20.000 θεατές. Πρόκειται για ένα μνημείο εξ ολοκλήρου λίθινο που η αρχική του φάση τοποθετείται στην περίοδο 350-300 π.Χ. Δίπλα βρίσκεται το Θερσίλειο, το ομοσπονδιακό Βουλευτήριο της Μεγάλης Πόλεως, όπου συνεδρίαζαν οι αντιπρόσωποι του Κοινού των Αρκάδων για θέματα εξωτερικής πολιτικής.
   Από τον κάμπο της Μεγαλόπολης διακρίνει κανείς στο βάθος τον μυστηριώδη αρκαδικό Όλυμπο, το όρος Λύκαιο. Το Λύκαιο αποτελεί μία ολόκληρη οροσειρά και έχει μία ψηλότερη κορφή, τον Αγιολιά (1.425μ.), την ιερή κορφή των Αρκάδων, που μέσα στους κόρφους της περικλείει αρχαιολογικό πλούτο και το μεγαλύτερο μέρος της Αρκαδικής μυθολογίας. Πανάρχαιες ιεροτελεστίες περιβάλλουν με μυστήριο και γοητεία τον Όλυμπο της Αρκαδίας. Στις πλαγιές του βρίσκεται ένα από τα πιο φημισμένα ιερά της αρχαιότητας, το ιερό της Δέσποινας στη Λυκόσουρα, γνωστό παγκοσμίως από το γλυπτό λατρευτικό σύνταγμα του Μεσσήνιου γλύπτη Δαμοφώντος, του Φειδία της ελληνιστικής εποχής, το οποίο, δυστυχώς, σήμερα σώζεται διαμελισμένο μεταξύ του τοπικού Μουσείου και του Εθνικού Αρχαιολογικού στην Αθήνα.

Δυτικά του Λυκαίου, στα σύνορα της σημερινής Ηλείας με την Αρκαδία, σε υψόμετρο 1.131 μ., σε ένα τοπίο αρκαδικό, γυμνό και βραχώδες, όπου το άπλετο φως διαχέεται παντού βρίσκεται ο μεγαλειώδης ναός του Επικουρίου Απόλλωνος Βασσών, ένα από τα σημαντικότερα και επιβλητικότερα μνημεία της κλασικής αρχαιότητας, ονομαστός για το κάλλος και την αρμονία του.

Κατέχει μία ιδιαίτερη θέση στην ιστορία της ελληνικής αρχιτεκτονικής και φέρει τη σφραγίδα ενός εξαιρετικά ιδιοφυούς και επινοητικού αρχιτέκτονα, του Ικτίνου, ο οποίος υπήρξε ένας από τους δύο αρχιτέκτονες του Παρθενώνα. Εσωτερικά ο ναός ήταν διακοσμημένος από μαρμάρινη ζωφόρο με ανάγλυφες παραστάσεις Κενταυρομαχίας και Αμαζονομαχίας. Οι ύψιστες αυτές γλυπτές συνθέσεις κοσμούν σήμερα το Βρετανικό Μουσείο του Λονδίνου.
   Και έρχομαι τώρα στο σκοπό της σημερινής ομιλίας. Αισθάνομαι ιδιαίτερη χαρά που μού δίνεται η ευκαιρία να μοιραστώ μαζί σας σήμερα δύο πρόσφατες αρχαιολογικές ανακάλυψεις στην Αρκαδία, ένα τόπο που δεν παύει να μας ξαφνιάζει με τον αρχαιολογικό πλούτο του. Θα ξεκινήσω πρώτα από μία πολύ φρέσκια αρχαιολογική ανακάλυψη που ήλθε στο φως το καλοκαίρι του 2005, στα Λουτρά Ηραίας.
   Η Ηραία αποτέλεσε κατά την αρχαιότητα τη σημαντικότερη και μεγαλύτερη αρκαδική πόλη κοντά στα ηλειακά σύνορα. Η επικράτειά της ξεπερνούσε κατά πολύ τα σημερινά διοικητικά όρια του Δήμου Ηραίας στη δυτική – νοτιοδυτική Γορτυνία.

Υπήρξε από τις λίγες περιοχές της κατά τα άλλα ορεινής Αρκαδίας, η οποία δεν στάθηκε αδικημένη από εύφορα εδάφη, αφού ποτάμια αποτελούσαν τα φυσικά της όρια. Δυτικά ο Ερύμανθος τη χώριζε από την ηλειακή πεδιάδα της Φολόης, βόρεια το λαγκαδινό ποτάμι της Τουθόας όριζε το σύνορο Θελπουσίων και Ηραιατών, ενώ νότια ο Αλφειός ποταμός τη συνέδεε με την Ολυμπία. Στις ποτάμιες αυτές επικοινωνίες οφείλεται η μεγάλη ακμή της Ηραίας ήδη από την προϊστορική εποχή. Σκόρπιες έως σήμερα οι γνώσεις μας για την ιστορική διαδρομή της περιοχής αυτής. Στηρίζονται κατά κύριο λόγο σε γραπτές μαρτυρίες και περιηγήσεις και πολύ λιγότερο σε αποτελέσματα ανασκαφών.
   Οι πρόσφατες αρχαιολογικές αναζητήσεις μας στην Ηραιάτιδα επικεντρώθηκαν στο χωριό Λουτρά της Κάτω, πεδινής Ηραίας, που είναι γνωστό για την ύπαρξη ιαματικών λουτρών.
Στην πλαγιά ενός κατάφυτου λόφου του χωριού εντοπίσαμε το καλοκαίρι του 2005 τα ίχνη μίας μυκηναϊκής νεκρόπολης.

Θα ανοίξουμε εδώ μία παρένθεση για να ξαναθυμηθούμε ότι Μυκηναϊκή ή Υστεροελλαδική περίοδος είναι η περίοδος της προϊστορίας που εκτείνεται χρονικά από το 1600-1100 π.Χ. Είναι η εποχή των πολύχρυσων Μυκηνών, κατά την οποία για πρώτη φορά στη νοτιώτερη ηπειρωτική Ελλάδα θα κατακτηθεί το επίπεδο του υψηλού πολιτισμού, με την αστική και αργότερα ανακτορική οργάνωση, τη μνημειώδη τέχνη, και στο τέλος, τη γραφή. Μία σημαντική κατηγορία μνημείων της μυκηναϊκής αρχιτεκτονικής είναι οι τάφοι, που παρουσιάζονται υπό τρεις διαφορετικούς τύπους: τους λακκοειδείς, που είναι οι απλούστεροι, τους θαλαμοειδείς και τους θολωτούς, που είναι οι τάφοι βασιλέων, δυναστών και αρχόντων.
   Ο πρώτος τάφος που ανεσκάφη στο μυκηναϊκό νεκροταφείο των Λουτρών Ηραίας ανήκει στον τύπο των θαλαμοειδών. Οι θαλαμοειδείς τάφοι έχουν τη μορφή μικρών υπογείων δωματίων σκαμμένων κατά προτίμηση στις πλαγιές υψωμάτων και σε αρκετό βάθος. Στους υπόγειους αυτούς χώρους, τους θαλάμους, έφθανε κανείς δια μέσου μιας στενής κατηφορικής ανοικτής τάφρου, του δρόμου, που είχε όσο μήκος και κλίση χρειαζόταν για να κερδηθεί το απαιτούμενο για το θάλαμο βάθος και κατέληγε στη θύρα του θαλάμου.
Ο θαλαμοειδής τάφος είχε λαξευθεί εντός του μαλακού βράχου, στην κατερχόμενη προς τον παραρρέοντα χείμαρρο νότια κλιτύ του λόφου, ο οποίος καλύπτεται σήμερα από πυκνή βλάστηση πεύκων. Ο θάλαμος, σχήματος περίπου κυκλικού, έχει σωζόμενες διαστάσεις 2.80 Χ 2.15 μ. Το δάπεδο του θαλάμου έχει καλυφθεί από επιχώσεις, που σχηματίστηκαν από τα χώματα που κατάρρευσαν από την οροφή. Το νοτιότερο τμήμα του θαλάμου έχει υποχωρήσει.

   Όπως ήταν η συνήθης πρακτική στο μυκηναϊκό κόσμο, ο τάφος δεν στέγαζε ένα μόνο νεκρό αλλά ήταν οικογενειακός. Αγγεία μερικά από τα οποία θα περιείχαν προσφορές τροφών και ποτών, όπλα, κοσμήματα συνόδευαν τους νεκρούς, οι οποίοι κείτονταν στο δάπεδο του θαλάμου. Στα δυτικά πλευρικά τοιχώματα του θαλάμου βρέθηκαν οκτώ (8) κρανία μαζί με κτερίσματα. Πρόκειται για τη δημοφιλή πρακτική των Μυκηναίων, σύμφωνα με την οποία άνοιγαν κάθε φορά που χρειαζόταν τον τάφο, παραμέριζαν τις προηγούμενες ταφές και τα κτερίσματά τους, και μετά από πυρές απολύμανσης και εξαγνισμού, εναπόθεταν κάποιον άλλο Μυκηναίο νεκρό για να αναπαυθεί.

   Τα κινητά ευρήματα του τάφου είναι πολλά και πλούσια. Περιλαμβάνουν, πέρα από τα 25 αγγεία, συμπληρώματα ενδυμασίας, όπως περόνες χάλκινες και οστέινες, είδη καλλωπισμού όπως ξυρούς (ξυράφια), χάντρες και σφονδύλια, εγχειρίδια και έναν σφραγιδόλιθο. Πιο διαφωτιστικά τα πήλινα αγγεία, αφού μας βοηθούν στη χρονολόγηση του τάφου. Οι Μυκηναίοι χρησιμοποιούσαν πλήθος αγγείων. Ανάλογα με τη χρήση τους μπορούσαν να διακριθούν σε μυροδοχεία, δοχεία στερεών, δοχεία υγρών και διαφόρων ειδών ποτήρια, καθώς και σε τελετουργικά σκεύη. Τα αγγεία, έργα επαγγελματιών τεχνιτών, πλάθονταν σε τροχό από καθαρό πηλό και η επιφάνειά τους σκεπαζόταν συνήθως με αλείφωμα, λεπτό δηλαδή αραιό πηλό, πιο ανοικτόχρωμο από εκείνον που είχε χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή του αγγείου. Επάνω στο αλείφωμα σχεδιαζόταν με τρίχινο πινέλο η διακόσμηση σε βαφή μαύρη, κόκκινη ή καστανή. Η διακόσμηση των αγγείων γινόταν με συνδυασμό διαφόρων απλών και σύνθετων θεμάτων, άλλων εμπνευσμένων από το φυσικό περιβάλλον και άλλων γεωμετρικών.
   Το πιο δημοφιλές σχήμα αγγείων στον τάφο των Λουτρών είναι το αλάβαστρο, συχνό κτέρισμα σε μυκηναϊκούς τάφους. Από αυτά και με βάση το σχήμα τους έξι (6) είναι αρτόσχημα και δύο κυλινδρικά. Η βασική τους διακόσμηση είναι το λεγόμενο βραχώδες τοπίο, μία σχηματοποιημένη δηλαδή απόδοση του ορεινού τοπίου της Αρκαδίας. Άλλος κοινός τύπος αγγείου που βρέθηκε στον τάφο είναι οι λεγόμενοι πιθαμφορίσκοι, του σχήματος των απιόσχημων, αλλά και τα τέσσερα άωτα σφαιρικά πιθάρια.
Ένας και μοναδικός ψευδόστομος αμφορίσκος προήλθε από την ανασκαφή του τάφου. Ο ψευδόστομος αμφορέας είναι το χαρακτηριστικότερο αγγείο της μυκηναϊκής κεραμικής και προοριζόταν για αρωματικό λάδι. Το ιδιότυπο αυτό αγγείο με το στρογγυλό σώμα, τη χαμηλή βάση, το υψηλό και στενό στόμιο και την περίεργη όρθια λαβή, χωρισμένη στα δύο από ένα κατακόρυφο στέλεχος με δισκοειδή κορυφή αποτελεί το σήμα κατατεθέν του μυκηναϊκού πολτισμού.
   Εκτός από αγγεία η ανασκαφή απέδωσε και δείγματα μεταλλοτεχνίας, η οποία μας έχει δώσει μοναδικά έργα από αισθητική και τεχνολογική άποψη στη μυκηναϊκή Ελλάδα. Τα ακέραια σωζόμενα χάλκινα αντικείμενα της ανασκαφής εντάσσονται στην κατηγορία των εργαλείων. Τα εργαλεία με τον αριθμό και την ποικιλία τους μας προσφέρουν πολύτιμες πληροφορίες για τις τεχνολογικές γνώσεις της εποχής και μας γνωρίζουν τις καθημερινές ασχολίες των ανθρώπων της εποχής. Με δυο λόγια από τα είδη των εργαλείων σχηματίζουμε εικόνα του οικονομικού επιπέδου της μυκηναϊκής κοινωνίας. Βρέθηκαν δύο χάλκινοι ξυροί (ξυράφια) δύο διαφορετικών τύπων, δύο με κυρτή λεπίδα και ένας φυλλοειδής. Δύο (2) χάλκινα μαχαίρια που φέρουν στη λαβή διαμπερείς ακέφαλους ήλους, οι οποίοι συγκρατούσαν το υλικό με το οποίο είχε επενδυθεί η λαβή. Οι Μυκηναίοι αγαπούσαν τα κοσμήματα και γενικότερα το στολισμό. Στην ανασκαφή βρήκαμε αρκετές χάντρες από ημιπολύτιμους λίθους.
   Είναι λοιπόν φανερό ότι στα Λουτρά της Ηραίας εντοπίζεται μία, πολλά υποσχόμενη, νέα θέση της μυκηναϊκής Αρκαδίας, άγνωστη έως σήμερα. Τα ευρήματα της ανασκαφής χρονολογούν τον τάφο στην ΥΕ ΙΙΙα και ΙΙΙβ περίοδο, δηλαδή μεταξύ του 1400 και 1200 π.Χ. και υποδεικνύουν στενές σχέσεις με τις γειτονικές Ηλεία και Αχαϊα.
   Με τη δεύτερη ανασκαφή μεταφερόμαστε στις ανατολικές υπώρειες του Λυκαίου όρους, σε απόσταση 15 χιλιομέτρων περίπου βορειοδυτικά της Μεγαλόπολης, όπου βρίσκεται η ολιγάνθρωπη κοινότητα Κυπαρισσίων που υπάγεται διοικητικά στο Δήμο Γόρτυνος με έδρα την Καρύταινα.

Η κοινότητα εκτείνεται πάνω σε δύο συνεχόμενους, βραχώδεις λόφους. Από αυτούς, ο μεν πρώτος καταλαμβάνεται από τον οικισμό και ο δε δεύτερος και λίγο ψηλότερος, φέρει στην κορυφή του το κοιμητηριακό ανακαινισμένο ναϊδριο της κοινότητας Αγία Κυριακή. Σε ένα άλλο ύψωμα, που απέχει μόλις ένα (1) χιλιόμετρο βορειοδυτικά των Κυπαρισσίων, βρίσκεται η κοινότητα Μαυριά. Ευκολότερα προσιτές είναι οι δύο κοινότητες από την ανατολική – βορειοανατολική πλευρά τους, στην οποία απλώνεται μία πεδινή έκταση που παραρρέεται στα ανατολικά από τον ποταμό Αλφειό και διασχίζεται στο μέσο της από το χείμαρρο της Σικαλιάς.
   Την περιοχή αυτή, που εκτείνεται από τις ανατολικές υπώρειες του Λυκαίου έως τον Αλφειό και φθάνει βόρεια έως το δασωμένο λόφο των Μαυριών καταλάμβανε στην αρχαιότητα η Τραπεζουντία χώρα, όπως μας διαφωτίζει το οδοιπορικό του Παυσανία. Με βάση την περιγραφή του Παυσανία ήδη από τις αρχές του 19ο αιώνα περιηγητές – ερευνητές θεώρησαν ότι η Τραπεζούς πρέπει να τοποθετηθεί στην περιοχή των Μαυριών και η Βασιλίς στην περιοχή των Κυπαρισσίων.
   Την πρόσφατη ανασκαφική διερεύνηση στην πεδιάδα υπαγόρευσαν λόγοι προστασίας του αρχαιολογικού χώρου των Κυπαρισσίων μπροστά στη συνεχιζόμενη εξορυκτική δραστηριότητα της ΔΕΗ, που σκοπό έχει την εκμετάλλευση των λιγνιτοφόρων κοιτασμάτων της περιοχής για την παραγωγή θερμοηλεκτρικού έργου. Η Ε’ Εφορεία Αρχαιοτήτων Σπάρτης, κάτω από δύσκολες συνθήκες και με συνεχή πίεση από τη ΔΕΗ πραγματοποίησε σωστικές ανασκαφές κατά το διάστημα 1998-2002 στην πεδιάδα που εκτείνεται ανατολικά της κοινότητας Κυπαρισσίων και ειδικότερα εντός του απαλλοτριωμένου από τη ΔΕΗ Μεγαλόπολης χώρου.
   Το αποτέλεσμα της έρευνας ήταν να έλθει στο φως μία αρχαία πόλη που δημιουργήθηκε από την αρχή με βάση ένα μελετημένο πολεοδομικό σχέδιο σε εντελώς ελεύθερο χώρο, Πρέπει εδώ να υπογραμμίσουμε ότι η εποχή μετά τους περσικούς πολέμους είναι η εποχή της υψηλής δημιουργίας και της εφαρμογής της πολεοδομίας ως επιστήμης. Σε πόσο υψηλό επίπεδο είχε φθάσει η πολεοδομία στα κλασικά χρόνια μπορούμε να το δούμε καθαρά στους Νόμους του Πλάτωνα και στα Πολιτικά του Αριστοτέλη, που ασχολούνται διεξοδικά και διατυπώνουν τις απόψεις τους για τη δημιουργία μίας καινούργιας πόλης. Στην ιστορία της πολεοδομίας και στη συμβολή των αρχιτεκτόνων στη δημιουργία των αρχαίων πόλεων μόνο το όνομα του Ιπποδάμου παρέμεινε γνωστό, γιατί ακόμα και στην αρχαιότητα οι ιδέες που ανέπτυξε προκάλεσαν πολλές συζητήσεις. Στις βασικές ιδέες της μεγάλης αυτής προσωπικότητας στηρίζεται και το ρυμοτομικό σχέδιο της αρχαίας πόλης που αποκαλύφθηκε πλησίον των Κυπαρισσίων Γορτυνίας. Η πόλη αυτή ακολουθεί το λεγόμενο κανονικό σύστημα ρυμοτομίας , με ευθύγραμμους, παράλληλους και κάθετους δρόμους. αποδεικνύοντας την έννοια των αρχαίων Αρκάδων για τη δημιουργία μίας πόλης με καθορισμένες χρήσεις γης και χωροταξικό σχεδιασμό.

   Παράλληλοι δρόμοι, το πλάτος των οποίων υπολογίζεται σε 4.60 μ. ή 15 πόδια, οι στενωποί, με κατεύθυνση από Δ./Ν.Δ – Β./Β.Α, διασχίζουν κατά μήκος την κεντρική και νότια ζώνη του οικισμού σχηματίζοντας επτά στενόμακρες οικοδομικές νησίδες. Κάθε νησίδα έχει πλάτος 54 μέτρα ή 180 πόδια. Στο πλάτος κάθε νησίδας είναι χτισμένα δύο συγκροτήματα σπιτιών, που χωρίζονται μεταξύ τους με ένα, ενδιάμεσο αποχετευτικό διάδρομο, παράλληλο προς τις στενωπούς, πλάτους 1.50 μ. ή 5 ποδών, που δεχόταν τα όμβρια νερά από τις στέγες των σπιτιών. Οι δρόμοι, που σχηματίζουν τις νησίδες, είναι κατασκευασμένοι από πατημένο χώμα και ορίζονται στο ένα πέρας τους από ρείθρο για την περισυλλογή των νερών της βροχής και πεζοδρόμιο από αδρά δουλεμένες ασβεστολιθικές πλάκες.
   Ο οικισμός προστατευόταν με οχυρωματικό τείχος. Από αυτό έχει προς το παρόν εντοπισθεί και μερικώς ανασκαφεί το βόρειο – βορειοδυτικό σκέλος του, το οποίο απέχει 30 – 85 μέτρα νότια του αρχικού ρου του ρέματος της Σικαλιάς. Το τείχος, πλάτους 3.5 μ., ακολουθεί αρχικά μία πορεία παράλληλη προς το ρέμα της Σικαλιάς και στη συνέχεια παρουσιάζει μία έντονη κλίση προς τα δυτικά – νοτιοδυτικά, προς την κατεύθυνση δηλαδή του λόφου της Αγίας Κυριακής. Σώζεται μόνο η θεμελίωσή του, σωζόμενου ύψους 0.40 μ., χτισμένη με παρειές από αδρά λαξευμένους μεγάλους ασβεστόλιθους και εσωτερικά γεμισμένο από μικρότερους αργούς λίθους, χώμα, κεραμίδες και κομμάτια από πίθους. Το υπέργειο τμήμα του τείχους συμπληρωνόταν με ωμές πλίνθους.

Η εσωτερική διαίρεση των σπιτιών των Κυπαρισσίων ακολουθεί σε γενικές γραμμές τον τύπο του σπιτιού με την κεντρική αυλή γύρω από την οποία είναι διαταγμένοι οι χώροι. Η πρόσβαση στο συγκρότημα πραγματοποιείται από ένα στενόμακρο διάδρομο, πλάτους 3.5 μέτρων, ο οποίος επικοινωνεί απευθείας με τη στενωπό στο νότιο άκρο του συγκροτήματος και χωρίζει το συγκρότημα σε δύο τμήματα. Η κυρίως οικία φαίνεται ότι διαμορφώνεται ανατολικά του διαδρόμου και έχει συνολικό εμβαδό, που ανέρχεται στο ασυνήθιστα μεγάλο μέγεθος των 500 τ.μ. Το κεντρικό τμήμα της οικίας καταλαμβάνεται από αυλή, η οποία επικοινωνεί απευθείας με το διάδρομο και η οποία χωρίζει την οικία σε δύο πτέρυγες: τη βόρεια πτέρυγα, όπου οι χώροι διαμονής της οικογένειας, η οποία επέτρεπε στους ενοίκους να απολαμβάνουν μέσω της αυλής την θαλπωρή του χειμωνιάτικου ήλιου και την δροσερή αύρα του καλοκαιριού και β. τη νότια πτέρυγα με τους υποστηρικτικούς της λειτουργίας του σπιτιού χώρους, όπως το μαγειρείο, που περιελάμβανε την εστία που βρέθηκε κατά χώραν.
   Ο οικισμός των Κυπαρισσίων διέθετε οργανωμένο υδρευτικό και αποχετευτικό σύστημα, αφού εντοπίστηκαν λιθόκτιστα πηγάδια και κτιστοί λίθινοι και πήλινοι αγωγοί.
   Η προσεκτική μελέτη της στρωματογραφίας σε συνδυασμό με την πλήρη και συστηματική μελέτη των κινητών ευρημάτων και κυρίως της κεραμικής, που βρίσκεται σε εξέλιξη, θα ήταν δυνατό να μας δώσουν τα πρώτα συμπεράσματα σχετικά με την ακριβέστερη χρονική διάρκεια του οικισμού, την οργάνωσή του και τον χαρακτήρα των κτιρίων του.
   Πληρέστερη εικόνα για τις οικονομικές και πολιτισμικές σχέσεις του οικισμού των Κυπαρισσίων με άλλες ελληνικές περιοχές σχηματίζουμε από τα νομίσματα που βρέθηκαν στις ανασκαφές. Με βάση τις πρώτες ταυτίσεις προκύπτει ότι η πλειονότητα των νομισμάτων ανήκουν στον 5ο και 4ο αι. π.Χ. Ενδεικτικά αναφέρονται αργυρό νόμισμα της Αίγινας του πρώιμου 5ου αι. π.Χ., πέντε (5) χάλκινα νομίσματα της αρκαδικής Ηραίας από την περίοδο 418-370, αργυρό βοιωτικό νόμισμα της περιόδου 387-374 και ένα (1) νόμισμα του Κοινού των Αρκάδων της περιόδου 370-363. Τα μεταλλικά αντικείμενα της ανασκαφής – σιδερένια και χαλκά – σχετίζονται με τη δραστηριότητα και τις καθημερινές ασχολίες των κατοίκων του αγροτικού οικισμού και περιλαμβάνουν – μεταξύ άλλων - λαβές ανάρτησης χαλκών αγγείων, ήλους και ελάσματα ξύλινων κιβωτίων, μολύβδινους συνδέσμους για την επισκευή πήλινων αγγείων, σύνεργα γεωργικής τέχνης όπως δρέπανα και κλαδευτήρια, εφηλύδες και εξαρτήματα που κοσμούσαν τις εξώθυρες καθώς και έναν (1) ακέραιο σαυρωτήρα.
   Με βάση λοιπόν τα νομίσματα, την κεραμική, την τεχνική κατασκευής του οχυρωματικού τείχους και το πολεοδομικό σχέδιο θα μπορούσαμε να χρονολογήσουμε τη διάρκεια ζωής του οικισμού τουλάχιστον από τον 5ο έως και τον ύστερο 4ο αι. π.Χ. Υπολογίζεται ότι η αρχαία πόλη παρά τα Κυπαρίσσια κάλυπτε συνολική επιφάνεια τουλάχιστον 40 εκταρίων εντός των τειχών.

   Η αρχαία πόλη πλησίον των Κυπαρισσίων ανήκε στο έθνος των Παρρασίων, σε ένα δηλαδή από τα έθνη που συγκροτούσαν το φύλο των Αρκάδων. Οι Παρράσιοι, όμοροι του φύλου των Μαιναλίων, κατείχαν στη Ν.Δ. Αρκαδία τις παρυφές και τον ορεινό όγκο του Λυκαίου με ανατολικό όριο τον ποταμό Αλφειό.
   Και ένα τελευταίο θέμα που θα μας απασχολήσει στην παρούσα ανακοίνωση. Ποιο είναι το όνομα της αρκαδικής πόλης που αποκαλύφθηκε πλησίον των Κυπαρισσίων? Θα μπορούσε να ταυτιστεί με την Τραπεζούντα ή τη Βασιλίδα, που αναφέρει ο Παυσανίας? Οι επιγραφικές μαρτυρίες για την υιοθέτηση της μίας ή της άλλης άποψης απουσιάζουν προς το παρόν. Θα αναφέρω μόνο ένα επιχείρημα που με οδηγεί στον πειρασμό να προτείνω την ταύτιση της αποκαλυφθείσας αρχαίας πόλης με την αρκαδική Τραπεζούντα. Όπως αναφέρθηκε πιο πάνω, τα ευρήματα της ανασκαφής χρονολογούνται έως τον ύστερο 4ο αι. Η απότομη διακοπή της ζωής στον οικισμό συμπίπτει με την περίοδο μετά τον συνοικισμό της Μεγαλόπολης στη δεκαετία του 370. Η μαρτυρημένη αρχαιολογικά ερήμωση του οικισμού ανταποκρίνεται πλήρως σε γεγονότα που παραθέτει ο Παυσανίας και συνδέονται με την ιστορία της Τραπεζούντος. Μεταξύ των πόλεων των Παρρασίων που συμμετείχαν στο συνοικισμό της Μεγαλόπολης ήταν – κατά τον Παυσανία – και η Τραπεζούς αλλά όχι η Βασιλίς. Ο περιηγητής (8.27, 5-6) σημειώνει μάλιστα την άρνηση των κατοίκων της Τραπεζούντος να συμβιβαστούν με την απόφαση των φυλετικών οργάνων των Παρρασίων για εγκατάστασή τους στη νεοϊδρυθείσα πόλη. Η αντίδρασή τους αυτή δεν έμεινε ατιμώρητη από τους υπόλοιπους Αρκάδες όσοι δε από τους Τραπεζουντίους διεσώθησαν από τη θανάτωση, εγκατέλειψαν την πόλη τους και αναχώρησαν για την Τραπεζούντα του Πόντου, η οποία τους δέχθηκε ως μητροπολίτας τ’ όντας και ομωνύμους. Γύρω από το θέμα του προσδιορισμού των σχέσεων της αρκαδικής με την ποντική Τραπεζούντα έχει αναπτυχθεί μία πλούσια φιλολογία, δεδομένου ότι ο Ξενοφών (Κυρ. Αν. 4.8.22) αναφέρει ότι η Τραπεζούς του Πόντου υπήρξε αποκία της Σινώπης. Ενδείξεις για άμεσες επαφές μεταξύ των δύο ομωνύμων πόλεων αντλούμε μέσα από ένα ιστορικό γεγονός. Πρόκειται για την περίφημη Κάθοδο των Μυρίων, των 10000 Ελλήνων μισθοφόρων, οι οποίοι κατόρθωσαν το 401/400 π.Χ. να διασχίσουν με αρχηγό τον Αθηναίο Ξενοφώντα την εχθρική και άγνωστη Ανατολία και να φθάσουν στην Τραπεζούντα του Πόντου, από όπου πήραν το δρόμο της επιστροφής στην πατρίδα. Είναι γνωστό ότι ένας μεγάλος αριθμός των μισθοφόρων αυτών ήταν Αρκάδες. Ανάμεσά τους συγκαταλέγονταν και επώνυμοι Παρράσιοι κατά τον Ξενοφώντα. Κατά συνέπεια, μία στενότερη σχέση μεταξύ της αρκαδικής και ποντικής Τραπεζούντος διαφαίνεται ιστορικά τουλάχιστον μία τριακονταετία πριν από το συνοικισμό της Μεγαλόπολης και θα μπορούσε να δικαιολογήσει εν μέρει την εγκατάσταση των κατοίκων της αρκαδικής πόλης στην ομώνυμη πόλη του Πόντου.
Κυρίες και κύριοι, η ανασκαφή αποτελεί αληθινά συναρπαστική εμπειρία για κάθε αρχαιολόγο. Το κυνήγι του αγνώστου, η αποκάλυψη κάποιου αντικειμένου που πρώτος εσύ βλέπεις και πιάνεις στα χέρια σου ύστερα από χιλιάδες χρόνια, σού δίνουν μία αλλιώτικη συγκίνηση που έρχεται να προστεθεί στην ψύχραιμη επιστημονική έρευνα. Για να φτάσει, όμως, κανείς σε ένα καλό αποτέλεσμα δεν είναι ποτέ μόνος του. Είναι μία ολόκληρη ομάδα από άμεσους συνεργάτες, εργάτες ανασκαφής, σχεδιαστές, ανθρώπους του χωριού, όλοι μαζί ζούμε μία επιστημονική περιπέτεια που αναμφισβήτητα μας επηρεάζει όχι μόνο με τη λάμψη των ευρημάτων της αλλά και με τον ανθρώπινο μόχθο, τις προσδοκίες, τις απογοητεύσεις που δοκιμάζουμε πριν φθάσουμε στο τελικό καλό αποτέλεσμα. Για όλους αυτούς το μόνο που μπορώ να πω είναι ένα μεγάλο ευχαριστώ.
   Θα ολοκληρώσω αυτή την ομιλία με κάποιες προσωπικές σκέψεις: ο κάθε πολίτης χρειάζεται να ξέρει το χτες για να κρίνει το σήμερα και να καθορίζει τη στάση του αύριο. Όλοι αυτοί οι μικροί παράδεισοι που μας κληρονόμησαν η φύση και η ιστορία πρέπει να προστατευθούν και να αναδειχθούν. Είναι χρέος όλων μας και όχι μόνο των επισήμων φορέων του ΥΠ.ΠΟ να διεκδικήσουμε και να πετύχουμε για την ιδιαίτερη πολιτιστική φυσιογνωμία μας το μέλλον που της ανήκει.

Δρ. Άννα Βασιλική Καραπαναγιώτου
- Αρχαιολόγος του Υπουργείου Πολιτισμού στην Ε’ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Σπάρτης
- Διδάσκουσα του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου]]> Ιστορία / Λαογραφία http://conference.arcadians.gr/index.php?itemid=35 Tue, 21 Feb 2006 16:34:36 +0200 http://conference.arcadians.gr/index.php?itemid=34
Όποιος έχει ταξιδέψει γνωρίζει πως κάθε τόπος είναι, κατά βάθος, εκείνο που καθένας μπορεί να προβάλει πάνω του, και εκείνη η απότομη πράσινη κοιλάδα που ξεδιπλωνόταν μπροστά στα μάτια μου ήταν ένας τόπος στον οποίον ήδη είχα ταξιδέψει πολλές φορές καβάλα στις ράχες των βιβλίων. Αναρωτήθηκα τότε τι με είχε οδηγήσει ως εκεί, πώς είχα αναγνωρίσει εκείνο το τοπίο. Κατόπιν, ενώ με πλημμύριζαν φευγαλέες και συγκινησιακές απαντήσεις, μου γεννήθηκε ένα νέο ερώτημα και μια πρόκληση: πλέον δεν αναρωτιόμουν τι με είχε φέρει ως εκεί, αλλά ως πού μπορούσα να φτάσω με αφορμή εκείνη την πρώτη συνάντηση με την Αρκαδία. Το αποτέλεσμα εκείνης της αναπόλησης και εκείνης της έρευνας είναι τούτο το έργο.

Το βιβλίο αυτό καλεί τον αναγνώστη να μοιραστεί μια πνευματική περιπέτεια: να ακολουθήσει μέσα στον πολιτισμό της Δύσης τα ίχνη μιας ιδέας που γοήτευσε τον άνθρωπο ανά τους αιώνες, της ιδέας μιας απλής και εφικτής ευδαιμονίας.

Για περισσότερα από δύο χιλιάδες χρόνια αιματηρών πολέμων, κατάφωρης αδικίας και κατάχρησης εξουσίας, ποτέ δεν έλειψαν ποιητικές φωνές που διατηρούσαν ζωντανό στον πολιτισμό μας το ειλικρινές κάλεσμα στην αρμονία και την απλότητα της αρχαίας βουκολικής. Δεν είναι εύκολο να προσδιορίσει κανείς πότε γεννήθηκε αυτό το όνειρο, αλλά με αρχή το έργο του Λατίνου ποιητή Βιργίλιου, απέκτησε για πάντα το όνομα Αρκαδία. Η Αρκαδία, πέρα από μια ιστορική και σύγχρονη περιοχή, είναι ένα εύηχο όνομα που θριάμβευσε στον πολιτισμό μας σαν αναπόληση της ειρήνης, της αθωότητας, της αρμονίας, της φύσης, της χαράς της ζωής, της ελευθερίας στον έρωτα, της ευαισθησίας, της απλότητας, του μέτρου και της επιστροφής στην ουσία. Η Αρκαδία είναι το αμυδρό και υποβλητικό πορτραίτο ενός τόπου απ’ όπου ο άνθρωπος δε νιώθει ξεριζωμένος.

Αυτό το έργο αρχίζει με μια εκτενή περιήγηση στη γεωγραφία και τη μνήμη της πραγματικής Αρκαδίας αναζητώντας τα ιδιαίτερα εκείνα χαρακτηριστικά που άλλοτε διαμόρφωσαν την εικόνα αυτής της γης στο πνεύμα Ελλήνων και Ρωμαίων: γη των απαρχών, των προγόνων και των οικιστών, γη ορεινή και από τη θάλασσα μακρινή, γη με ανθρώπους ευσεβείς και ταπεινούς πλάι στους θεούς της άγριας φύσης, με ανθρώπους φιλόξενους, ποιμένες, λάτρεις της μουσικής και της απλής ζωής, μακάριους και κοντινούς στην εποχή του Κρόνου.

Από αυτήν την παράξενη εικόνα γεννήθηκε ο μύθος της Αρκαδίας, τον οποίο ακολουθούμε στο ταξίδι του από την Αρχαιότητα μέχρι τις μέρες μας. Στους χρόνους του Βιργίλιου, η Αρκαδία γίνεται ένα με τους μακρινούς απόηχους της Χρυσής Εποχής· στο έργο των Λατίνων ελεγειακών, διεκδικεί την ιδέα του έρωτα σαν το αληθινό νόημα της ζωής· στις αρχές του χριστιανισμού, γονιμοποιεί με παγανιστική γοητεία τις πρώτες λογοτεχνικές προσπάθειες της νέας εποχής.

Καθ’ όλη τη διάρκεια του Μεσαίωνα, η Αρκαδία περνά μισοκρυμμένη στη σκιά του βιβλικού Παραδείσου και μεταλαμπαδεύει την ουσία της καθώς και τα βουκολικά χαρακτηριστικά της στο μοτίβο του locus amoenus, του τερπνού τόπου. Στα πρώτα βήματα της Αναγέννησης, ενισχύει σθεναρά την εκ νέου ανακάλυψη της Ελλάδας· με την άφιξη στην Αμερική των πρώτων Ευρωπαίων κατακτητών, αφήνει τον ισχυρό της αντίκτυπο στην αντίληψη για τον Νέο Κόσμο.

Με αφετηρία την Ιταλία του 16ου αιώνα, η Αρκαδία κατακτά τις λογοτεχνίες της Ισπανίας, της Γαλλίας και της Αγγλίας· με βάση αυτόν τον θρίαμβο, εμπνέει τη γένεση της τοπιογραφίας, τη γένεση της όπερας, προσφέρει εικόνες στη μυστικιστική έκφραση, ανοίγει στη Νεοελληνική γλώσσα το δρόμο προς την αναγεννησιακή παράδοση και δίνει πνοή στα πρώτα έργα της γερμανικής, ολλανδικής και πολωνικής λογοτεχνίας.

Ενώ δοξάζει το ανθρώπινο σώμα στα πρώτα ζωγραφικά έργα με θέμα το γυμνό, η Αρκαδία χρησιμεύει ως αλληγορία ή μάσκα στον περίπλοκο κόσμο του παλατιού και προσφέρει καταφύγιο ενάντια στον αυξανόμενο θρησκευτικό φανατισμό. Στις φωνές των πιο ευαίσθητων ποιητών, τραγουδά σαν άλλοτε τον πόνο για τον χαμό αγαπημένων προσώπων· στα χέρια φιλοσόφων, ζωγράφων και αλχημιστών, μετατρέπεται σε ένα σκοτεινό και απόκρυφο σύμβολο: ET IN ARCADIA EGO.

Αργότερα, σε έναν κόσμο κουρασμένο από την υπερβολή του Μπαρόκ, η Αρκαδία διεκδικεί ξανά την αρμονία του κλασικισμού· σε μια εποχή διαφωτιστών που αναζητά τον επαναπροσδιορισμό της κοινωνίας, η Αρκαδία υπενθυμίζει και πάλι την πηγαία καλοσύνη του ανθρώπου.

Η Αρκαδία προβάλλεται στα παρθένα νησιά της Πολυνησίας με την άφιξη των πρώτων Ευρωπαίων· στοχάζεται με τους ρομαντικούς γύρω από τη φύση, την ευτυχία, την ομορφιά και τον θάνατο· και ξεκινά με τους πρώτους ταξιδιώτες εκείνης της ταραχώδους και ονειροπόλας εποχής μια κρίσιμη διαδικασία νέου εξελληνισμού της Ελλάδας. Με την ανάπτυξη της βιομηχανίας, καταγγέλλει την αγριότητα του καπιταλισμού και αναθεωρεί την ιδέα της προόδου· στους παρθένους τόπους των νέων ηπείρων, εμπνέει την ίδρυση αποικιών και θρηνεί για έναν απειλούμενο αγροτικό κόσμο· ενάντια στη σεμνοτυφία και την ψεύτικη ηθική, υπερασπίζεται τον ελεύθερο έρωτα· ενάντια στις ακρότητες της ασυνειδησίας και της φιλοδοξίας, συμφιλιώνει τον άνθρωπο με τη φύση· ενάντια στον πόλεμο και την κατάχρηση, εξεγείρεται ακατάπαυστα προασπίζοντας ενστικτωδώς την ειρήνη. Από την Αρχαιότητα μέχρι σήμερα, η Αρκαδία αποτελεί μια ποιητική σταθερά στον πολιτισμό μας.

Η Δύση ζούσε ανέκαθεν με την τάση προς τη δράση, την ανάπτυξη, την υπέρβαση και την πρόοδο, τάση που την οδήγησε επανειλημμένως στη πλεονεξία· αλλά από την άλλη μεριά, ποτέ δεν έπαψε να έχει σαν αντίβαρο την Αρκαδία για να αναθεωρήσει όλες αυτές τις στάσεις ζωής. Με τον τρόπο της, η Αρκαδία κατάφερε να γίνει μια εξιδανίκευση του ελληνικού ιδεώδους· όχι όμως μια εξιδανίκευση προς το άκρον, αλλά προς την ισορροπία.
Σε αντίθεση με το προφανές, η Αρκαδία δεν υπήρξε ποτέ μια ουτοπία. Η ουτοπία είναι εξ ορισμού αυτό που δεν έχει τόπο, και η Αρκαδία – εξιδανικευμένη ή μη – είναι πάνω απ’ όλα ένας τόπος. Αλλά επιπλέον, δεν είναι ουτοπία για έναν ακόμα λόγο: η ουτοπία είναι ένα φανταστικό πρότυπο που στοχεύει να πραγματοποιηθεί, να αντικαταστήσει το κατεστημένο με έναν κλειστό και τέλειο κόσμο. Και σε έναν τέλειο κόσμο, η ανθρωπότητα δε θα μπορούσε να υπάρξει. Η ουτοπία αποσκοπεί στην επιβολή του καλού, και σε αυτό έγκειται και η ρίζα της ίδιας της καταστροφής της· η Αρκαδία εν τούτοις δεν επιδιώκει να επιβληθεί· είναι μια διαρκής εικόνα στον ορίζοντα· δεν είναι η επιβολή του καλού, αλλά η σαγήνη προς το καλό· δεν είναι η επανάσταση, αλλά η πειθώ.

Η Αρκαδία είναι μια από τις έννοιες που προσέδωσαν και εξακολουθούν να προσδίδουν πολιτιστική συνάφεια στην Ευρώπη, και η Ελλάδα έχει στην Αρκαδία έναν ανεκμετάλλευτο πλούτο, έναν πόλο ανάπτυξης για το παρόν και το μέλλον. Σήμερα, πάρα πολλοί τόποι εντρυφούν στο παρελθόν τους σε αναζήτηση ιστορικών επιχειρημάτων ως εχέγγυο για την ταυτότητά τους, καθώς και για την πρόσδοση κύρους στις πρωτοβουλίες τους. Και τι δεν θα έδιναν άλλες περιοχές του κόσμου για να απηχεί το όνομά τους στον πολιτισμό όπως απηχεί της Αρκαδίας και να υποβάλλει στον πολιτισμό τις ιδέες και τις αξίες που υποβάλλει το όνομα της Αρκαδίας! Αν μια γαλλική επιχείρηση εγκατεστημένη στα Πυρηναία κάνει έρευνες με ιατρικά και αρωματικά φυτά και εμπορεύεται τα προϊόντα της ανά τον κόσμο χρησιμοποιώντας το όνομα της Αρκαδίας, γιατί η πραγματική Αρκαδία δεν μπορεί να αναπτύξει τέτοιου τύπου πειραματικές καλλιέργειες ώστε να βελτιώσει την διατροφική ποιότητα; Αν ένα ξενοδοχείο στις ελβετικές Άλπεις προσφέρει στους πελάτες του ένα αρμονικό ησυχαστήριο σε φυσικά τοπία με το όνομα Nov´Arcadia, γιατί η πραγματική Αρκαδία δεν μπορεί να προσφέρει αυθεντικές εγκαταστάσεις αγροτουρισμού; Αν ένα αμερικανικό πανεπιστήμιο υιοθετεί το όνομα της Αρκαδίας για να προσδώσει κύρος στις ανθρωπιστικές σπουδές του, γιατί η πραγματική Αρκαδία δεν μπορεί να είναι έδρα ενός ακαδημαϊκού ιδρύματος για την καλλιέργεια και τη διάδοση της ανεκτίμητης ελληνικής κληρονομιάς;

Όλα αυτά είναι εφικτά, αλλά για την πραγματοποίησή τους είναι απαραίτητο να γνωρίσουμε αυτό που πάλλει κάτω από το όνομα της Αρκαδίας. Και σε αυτό φιλοδοξεί να βοηθήσει τούτο το βιβλίο: να φέρει τη νοερή Αρκαδία πιο κοντά στην απτή, να φέρει την Αρκαδία πιο κοντά στους Αρκάδες και τους Έλληνες. Είναι γνωστό ότι ο άνθρωπος φροντίζει και εκτιμά εκείνο που αγαπά, και ότι αγαπά μόνο εκείνο που γνωρίζει. Γι’ αυτό σήμερα, όταν ακόμα κάνουμε τα πρώτα βήματα στην ιστορική ανασυγκρότηση της μνήμης, είναι απαραίτητο να καλλιεργήσουμε τη συναίσθηση του πολιτισμικού πλούτου των τόπων που επισκεπτόμαστε ή κατοικούμε. Για το λόγο αυτό, και επίσης διότι με τον τρόπο αυτό, ίσως να βοηθήσουμε την ιστορία να εκπληρώσει τον σκοπό της: να βελτιώσει τον κόσμο.

Pedro Olalla
ROAD ΕΚΔΟΣΕΙΣ]]> Ιστορία / Λαογραφία http://conference.arcadians.gr/index.php?itemid=34 Tue, 7 Feb 2006 12:39:58 +0200 http://conference.arcadians.gr/index.php?itemid=33 1.
Αφορμή των σκέψεων μου στάθηκαν δύο γεγονότα, ένα αισιόδοξο και ένα παράδοξο γεγονός.

Το ευχάριστο και αισιόδοξο γεγονός, ήταν το ανέβασμα ενός αρχαίου δράματος από πολύ νέα παιδιά στον χώρο της βίλας του Ηρώδη. Αισθάνθηκα ότι εξακολουθεί να υπάρχει η ανάγκη ουσιαστικής προσέγγισης διαχρονικών αξιών.

Το παράδοξο, αφορά τη τυχαία συνάντησή μου πριν λίγες μέρες μ’ ένα ελάφι, σε μια πλαγιά στα βουνά της Αρκαδίας. Για να είμαι ειλικρινής νόμιζα ότι αυτό το είδος είχε για πάντα εξαφανιστεί από το φυσικό του χώρο.
Το θέατρο και το ελάφι.
Ο πολιτισμός και η φύση.

Στην ουσία πρόκειται για τη σχέση του ανθρώπου με το περιβάλλον. Μια σχέση που έχει διάρκεια όση ακριβώς και το ανθρώπινο γένος.

Όλοι οι ιστορικοί πολιτισμοί καθορίστηκαν από την προσπάθειά τους να απεξαρτηθούν ή να υποτάξουν τη φύση. Στη διαπάλη ή την αντιπαλότητα μαζί της.

2.
Και όμως στη μυθολογική, στη θρησκευτική, στην ιστορική αλλά και στη ποιητική αφήγηση του κόσμου, υπάρχει μια εποχή κατά την οποία ο άνθρωπος έζησε σε πλήρη αρμονία με τη φύση.
Ας θυμηθούμε για λίγο τα λόγια του Γκαίτε,
«Την πρώτη εκείνη
τη χρυσή εποχή του Κρόνου
υπάρχει μια περιοχή
που μένει πάντα νέα
η Αρκαδία,
η Άρτεμις και ο Πάνας τα προστατεύουν όλα…»

Ποια είναι «η πρώτη εκείνη η χρυσή εποχή του Κρόνου», που σε όλες τις νεώτερες θρησκείες κοινόχρηστα αποκαλούμε «παράδεισο»;

Είναι η εποχή, που η κυνηγός Άρτεμις προστάτευε τους ανθρώπους και τα δάση και είχε σύμβολό της το ελάφι. Στην Αρκαδία η μνήμη της θεάς παρέμεινε νωπή μέχρι και την έλευση του χριστιανισμού.

Η προσωπικότητα των θεών αντανακλά τις ασχολίες των ομάδων των πιστών, καθώς και τις εποχές κατά τις οποίες διαδόθηκε η λατρεία τους.

Στην ευρύτερη εποχή, που η Άρτεμη εκπροσωπεί, δεν υπήρχε διάκριση επάνω και κάτω κόσμου. Δεν υπήρχε η έννοια και η ανάγκη του χρόνου. Οι Ώραι που αντιστοιχούσαν στην εξέλιξη της σποράς, του θερισμού κλπ εμφανίστηκαν μετέπειτα. Υπήρχε η λατρεία του δέντρου (οι βαλανηφάγοι Αρκάδες του Όμηρου). Είναι η εποχή, που οι άνθρωποι ζουν σε πλήρη εξάρτηση και αρμονία με τη φύση, δεν γνωρίζουν το γήρας και μένουν πάντα νέοι παραδομένοι στη φυσική χαρά. Είναι με λίγα λόγια η εποχή, που «η τροφός γη έδινε τους καρπούς της» από μόνη της, άφθονα και χωρίς αντίσταση.

Η μυθολογία, οι θρησκείες γενικότερα, αλλά και η χριστιανική παράδοση, περιγράφουν το γεγονός με παρόμοιο τρόπο, αργότερα και οι επιστημονικές θεωρήσεις προσεγγίζουν το γεγονός. Πέρα από τις έρευνες της προϊστορίας, της αρχαιολογίας της ιστορίας και των κοινωνικών και οικονομικών επιστημών και οι καλλιτεχνικές εκφράσεις έχουν πολλά να πούνε και πολλές πλευρές να αποκαλύψουν. Δεν μπορούμε ασφαλώς εύκολα να αναπαραστήσουμε εκείνη την εποχή, την περιγράφουμε όμως μέσα από τις μυθολογικές, θρησκευτικές και καλλιτεχνικές αφηγήσεις, με πολλές λεπτομέρειες, πολλούς συμβολισμούς, πολλές αυθαιρεσίες αλλά και πολλή νοσταλγία.

3.
Τίποτα όμως δεν διαρκεί για πάντα.
Οι άνθρωποι πάνω στη γη πλήθυναν, υπήρξε η ανάγκη της καλλιέργειας, άρα και της εργασίας (Ηρακλής), της ιδιοκτησίας, των πολέμων για την επιβίωση. Η εποχή της θεάς Αρτέμιδος έφτασε μακρόσυρτα στο τέλος της. Το δέντρο του δάσους έδωσε τη θέση του στα οπωροφόρα δέντρα. Δεν είναι παράδοξο ότι ακόμη και στην Χριστιανική παράδοση, ο καρπός ενός οπωροφόρου δέντρου (του μήλου) στάθηκε αιτία να χάσουν οι άνθρωποι τον παράδεισο.

Μαζί με όλα αυτά ήρθε και το τέλος της εποχής του ελαφιού που έκτοτε οι πληθυσμοί του περιορίστηκαν από ένα νέο ζώο, το άλογο, που θα συμβάδιζε και θα συμβόλιζε την νέα εποχή πού ήρθε στο προσκήνιο. Η εποχή του αλόγου ξεκίνησε και ο άνθρωπος άρχισε να χρησιμοποιεί τα ζώα στις εργασίες του και στους πολέμους.

Πολλούς αιώνες αργότερα θα έρθει και η χαριστική βολή για τον «βασιλιά» άλογο, όταν έξη εκατομμύρια άλογα θα πολτοποιηθούν στον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο από τις νέες αυτοκινούμενες πολεμικές μηχανές, που θα συμβολίσουν κι αυτές με τη σειρά τους την νεώτερη εποχή.

Αλλά για να ξαναγυρίσουμε στη παλαιά εποχή, η Άρτεμις στερήθηκε πολλές ιδιότητές της και χαρακτηριστικά κληρονομηθέντα από το πολύ απώτατο παρελθόν προς όφελος ενός νέου θεού του Διόνυσου. Η άγρια κυνηγός έδωσε τη θέση της - παρά την αντίστασή της - στον Διόνυσο, ο οποίος δεν κρατά πλέον τόξο αλλά θύρσο. Τη διάδοση των καλλιεργειών αλλά κυρίως την εμφάνιση του κόπου και του πόνου, έπρεπε να έρθει κάποιος για να την γιατρέψει. Ο οίνος και το θέατρο (δηλ. η τέχνη) προβάλουν στο προσκήνιο κυρίως μέσα από την ορμητική διαδρομή του Διόνυσου.

Η διονυσιακή κίνηση ήταν μια εκ των έσω ανανέωση των μυστηρίων που συνέδεαν τον άνθρωπο με τη φύση, και έδωσε ένα νέο χαρακτήρα σε αυτές.

Ο μύθος της εξόδου από την παιδική ηλικία ο οποίος συνδέεται με το σκηνικό και τις γιορτές, που γίνονται στο τέλος της παιδικής ηλικίας, χρησιμοποιήθηκε ως αφετηρία για τα επεισόδια του μυθολογικού βίου του Διονύσου. Μανία, περιπλάνηση, καταδίωξη, μεταμόρφωση, τα στάδια της εξέλιξης με απόλυτη συνάφεια μεταξύ τους. Ο Διόνυσος επιφορτισμένος ήδη με πολλαπλά καθήκοντα και με διάφορες μορφές, εμφανίζεται και ως ο προστάτης του θεάτρου και των ηθοποιών.

Αν η εποχή της Άρτεμις αντιστοιχούσε στην ανέμελη και πρώιμη παιδική ηλικία, όπου το παιδί τρέφεται από τους άλλους, στην περίοδο του Διόνυσου έχουμε την έξοδό του στον κόσμο, στην πρώτη του επαφή με το περιβάλλον και την ανάπτυξη του εγώ. Παρατηρούμε δηλαδή μια άμεση σχέση ανάμεσα στα στάδια ή τις εποχές εξέλιξης του ανθρώπινου γένους συνολικά και στην διαδικασία ανάπτυξης του ανθρώπου σαν άτομο.

Ο θεός Διόνυσος θα παραμεριστεί στη συνέχεια από την νέα θρησκεία του Χριστιανισμού, ο οποίος κι αυτός θα ενσωματώσει με τη σειρά του πολλά στοιχεία της προηγούμενης παράδοσης, όπως έκανε και ο Διόνυσος με την Άρτεμη.

4.
Η διαπάλη μας με τη φύση έκρυβε ανέκαθεν μέσα στον πυρήνα της, την απελευθέρωση της επιθυμίας του ανθρώπου να ολοκληρωθεί.

Η φύση όμως μετά την εποχή της θεάς Άρτεμις, στην ουσία παραμένει πάντα μια εσωτερικευμένη θεατρική σκηνή στην οποία το ανθρώπινο υποκείμενο προβάλλει την αγάπη και τις ταυτίσεις του, τις ασυνείδητες ερμηνείες και τα σύμβολα.

Όλοι ξέρουμε ασφαλώς, ότι η Αρκαδία συμβολίζει στη σκέψη των ρομαντικών ποιητών και φιλοσόφων εκείνον τον γήινο παράδεισο. Αυτός ο συμβολισμός δεν είναι τόσο απλός και οι ρίζες του είναι πολύ βαθιές. Ο δυτικός πολιτισμός αναζητώντας και αναπολώντας για δικές του ανάγκες τη σχέση του με το απώτατο παρελθόν, που η κοινωνική και οικονομική εξέλιξη έβαζε στο περιθώριο, ενσωμάτωσε κυρίως καλλιτεχνικά, τόπους, μύθους και εικόνες από προγενέστερους πολιτισμούς. Η Ελλάδα και η Αρκαδία ειδικότερα για συγκεκριμένους ιστορικούς λόγους, υπήρξαν προνομιακοί χώροι για την άντληση «χρυσών συμβολισμών».

5.
Σήμερα βιώνουμε ένα πολιτισμό που στηρίζεται πολύ στην φιλολογία της προόδου. Ο σημερινός άνθρωπος καυχιέται ότι διανύει το τελικό στάδιο απεξάρτησης από τα δεσμά της φύσης. Ανεξάρτητα αν δικαιωθεί ή όχι – γιατί είναι ένας δρόμος με ασύλληπτους κινδύνους και ευκαιρίες, η βαθύτερη αυτή του τάση, έχει πραγματικές διαστάσεις. Άλλοτε ως δημιουργός, άλλοτε ως καταστροφέας, άλλοτε ως Σίσυφος, ο άνθρωπος από τη στιγμή που έχασε τον παράδεισο (πραγματικά ή συμβολικά) περιπλανιέται βάζοντας κάθε φορά νέους στόχους, έχοντας πάντα την ανάμνηση του χαμένου παράδεισου, προσπαθώντας να απομακρυνθεί από το άγχος του θανάτου. Η φύση δεν μας έκανε μόνους. Τη μοναξιά, την ατομικότητά μας την φτιάξαμε μόνοι μας μέσα από τη διαμόρφωση των αισθήσεών μας.

Σήμερα την εποχή που τους υπόλοιπους θεούς τούς έχει περιορίσει ο Θεός Χρήμα, οι ρυθμιστικοί μηχανισμοί των κοινωνιών συγκρούονται με δριμύτητα για το, αν θα βασίζονται στις ψυχικές επιθυμίες ή στις εξωτερικές ανάγκες. Η προοδευτική σημερινή ανθρώπινη σκέψη σαν στόχο έχει να εντάξει τη φύση στην προοπτική του πολιτισμού της. Ο άνθρωπος θέλει να επανιδρύσει τον κόσμο κατά το όραμά του, αντί να τον υφίσταται.

Η νεωτερικότητα αυτή με τις οριακές της αντιφάσεις, που αρνείται να ενσωματώσει στοιχεία του παρελθόντος στο μέλλον, προχωράει ακατάσχετα ελλείψει αξιόμαχης ιστορικής αντιπρότασης. Το ζητούμενο είναι πάλι η απελευθέρωση της επιθυμίας.

Αλλά σήμερα το μεγάλο πρόβλημα είναι ακριβώς εδώ, πως μπορεί να γίνει αυτή η απελευθέρωση της επιθυμίας, αφού η ψυχή έχει πλέον μετρηθεί τεχνικά και έχει περιοριστεί στα 21 γραμμάρια και το ανθρώπινο σώμα δεν μπορεί να μπει στο διαδίκτυο.

Απομακρυνόμαστε ή τρέχουμε με ταχύτητα προς το θάνατο.
Όποιες κι αν είναι οι απαντήσεις, ίσως ξαναδιαβάζοντας και μελετώντας την αντίθεση Άρτεμης και Διόνυσου μπορέσουμε να διακρίνουμε, την διαχρονικότητα των ερωτημάτων, το αναπόφευκτο της κάθε νέας δυναμικής, την κατανόηση και την αποδοχή των ορίων μας

Όπως και να έχουν όμως τα πράγματα, δεν είναι κακό να έχουμε πάντα υπ’ όψιν την παρατήρηση του Λ. Βίγκενστάϊν ότι, «η πρόοδος έχει πάντα ένα βασικό μειονέκτημα: μοιάζει πάντα πολύ μεγαλύτερη απ’ ότι στην πραγματικότητα είναι».

Αλέξανδρος Παπαηλιού
Σκηνοθέτης]]> Αρκαδίες του Κόσμου http://conference.arcadians.gr/index.php?itemid=33 Wed, 11 Jan 2006 19:59:06 +0200 http://conference.arcadians.gr/index.php?itemid=32 «…Κι αν τίποτα άλλο δεν μπορείς ,
τα γιασεμιά όταν ποτίζεις ,
κράτα στη χούφτα σου νερό ,
να παίζεις με το σύννεφο ».
Γ. ΦΩΤΕΙΝΟΣ

ΑΡΚΑΔΙΑ: Περιοχή στην αρχαιότητα η οποία στην τέχνη έγινε το σύμβολο της βουκολικής απλότητας, της ευτυχίας, της αμεριμνησίας και του έρωτα κοντά στη φύση. Για να δείξουν την ανυπέρβλητη ευτυχία πολλοί καλλιτέχνες χρησιμοποιούσαν την έκφραση…. «έζησα κι εγώ στην Αρκαδία».
ΑΡΚΑΔΙΣΜΟΣ : καλλιτεχνικό κίνημα που έχει ως σημείο αναφοράς την Αρκαδία και το οποίο στη λογοτεχνία επιδίωξε την φυσική απλότητα του ύφους έχοντας ως βάση την Ελληνική και Ρωμαϊκή βουκολική ποίηση, λειτούργησε δε ως αντίδραση στο περίπλοκο, παραφορτωμένο και επιτηδευμένο ύφος του μπαρόκ.
________________________________________________________________

Υπάρχει άραγε άλλη πατρίδα στη γη, που το χώμα της να 'χει μπολιάσει σε τόσες καινούργιες πατρίδες ;Εδώ και 50.000 χρόνια οι Αρκάδες, μια φυλή " πιο παλιά κι απ' το φεγγάρι ", κουβαλάνε την " Αρκαδία τους " παντού πάνω στη γη.

Η Αρκαδία που σε ξενιτεύει .Η χώρα που σε γεννά και σε διώχνει μακριά της.. Αρχέγονη μήτρα που μέσα από τη γέννα πραγματώνεται. Βραχώδης ξερότοπος, πολύπλοκος σε σώμα και ψυχή, γαλήνιος κι ορμητικός μαζί. Τόπος φανταστικός μα και τόσο πραγματικός. Σε μαθαίνει να οργώνεις και να καλλιεργείς την πέτρα κι απ' αυτή να βγάζεις καρπό. Κι ύστερα σ 'αποχαιρετά. Αγέραστη και σκληροτράχηλη μάνα, αγναντεύει μέσα απ' τους αιώνες τα παιδιά της.

Η Αρκαδία σε μαθαίνει πως δεν ανήκει στο χρόνο, ούτε στο χώρο. Είναι ουτοπική και αχρονική. Αιώνια παρουσία. Η Αρκαδία είναι ένα σύμβολο*. Το σύμβολο της ανθρώπινης ψυχής. Μίας ψυχής που έβαλε τον «Δία» της ν 'αγναντεύει από μια κορυφή του Λύκαιου, λουσμένη στο φως. Λένε πως οι άνθρωποι ή και ζώα που έμπαιναν στο ιερό του Θεού, δε ρίχνανε καμία σκιά στο έδαφος. Τόσο φως. Και στις ελατοσκέπαστες πλαγιές του Μαινάλου, ένας αέναος χορός των θεών και των ημίθεων (ιδιότητες της ψυχής) αλλά και των νυμφών και των νεράιδων.

Μέσα στα τραχιά μονοπάτια και στις χιονοσκέπαστες κορυφογραμμές ο Πάνας, θεός βοσκός, θεός του «Παντός» το ίδιο το σύμπαν, το «μεγάλο Πάν» όπως έλεγαν οι Ορφικοί. Διηγόντουσαν ότι ο Θεός της Αρκαδίας είχε γητέψει και παρασύρει τη Σελήνη μέσα στα δάση. Λαμπερό φως του ήλιου απ' τη μια και Σεληνόφωτο απ' την άλλη, να τρυπώνει ανάμεσα στα φαράγγια, ν' απλώνεται στα ποτάμια και τις πέτρες και να καλεί για έρωτα.

Η Αρκαδία χώρα κοντινή μα και απέραντα μακρινή, οικεία αλλά και τόσο άγνωστη. Η Αρκαδία πατρίδα και ψυχή κάθε κατοίκου της γης. Δεν βγαίνεις «στον πηγαιμό για την Αρκαδία». Η Αρκαδία δεν είναι μια Ιθάκη. Δεν επιστρέφεις σ' αυτήν. Δεν έχει ούτε τα πλούτη, ούτε καν παρηγοριά να σου χαρίσει. Σου έχει δώσει το ελάχιστο και στα ‘χει κληροδοτήσει όλα. Μαθαίνεις - αν θες - ν' ανακαλύπτεις τον πλούτο που μέσα σου φυλάς, όσο μακριά κι αν έχεις φτάσει Τον πλούτο που εμπεριέχει το απλό το λιτό και το ελάχιστο.

Στην Αρκαδία αν δεν μοχθήσεις σκληρά είσαι χαμένος. Τίποτα δεν είναι σίγουρο και τίποτα δεδομένο. Ο Αρκάς είναι αναγκαστικά πολεμιστής. Έχει τόσα ν' αντιμετωπίσει. Ο «πολεμιστής» θωρακίζεται , αλλά αυτή είναι και η αχίλλειος πτέρνα του Αρκά. Το σκληροτράχηλο Εγώ του. Μα ταυτόχρονα κουβαλάει στην ψυχή του κι ένα σωρό πηγές και φαράγγια και σπηλιές και κοιλάδες βαθιές, όπου ζουν Σάτυροι και Κένταυροι και Νεράιδες . Η Αρκαδία αυτά σου δίνει και σε μαθαίνει πώς να τα προσεγγίζεις, να τα παρατηρείς και ν' αφοσιώνεσαι σ' αυτά. Κι αφού τα ‘χεις γνωρίσει καλά και έχουν μπει βαθιά μέσα σου, μπορείς μέσα απ' την αγάπη σου να τα μετουσιώσεις - το πολύ, τον πλούτο.

Για να γνωρίσεις την Αρκαδία, την «ψυχή» της, παραδίνεσαι πλήρως και γυμνός. Χωρίς ασπίδες. Είναι μια σχέση ερωτική που απαιτεί την ολοκληρωτική παράδοση, ακόμη κι αυτού του σκληροτράχηλου Εγώ που σ' έφερε μέχρι εδώ. Δεν κάνεις έρωτα με πανοπλία. Χρέος του καθένα μας είναι να πραγματώσει αυτή τη σχέση με την «Αρκαδία» και να την γεμίσει με πράξεις ορατές.

Κι έτσι, αφήνοντας το φως που λούζει τούτη τη γωνιά της γης να μπει μέσα μας και να φωτίσει τις σκοτεινές και δύσβατες γωνιές του δάσους της ψυχής μας, θα γίνουμε άνθρωποι ελεύθεροι, με σεβασμό κι' αλληλεγγύη.

Ιωάννης Κουτσανδρέας Ψυχίατρος
Δέσποινα Πάγκα Ηθοποιός


* Η ΑΡΚΑΔΙΑ ΩΣ ΣΥΜΒΟΛΟ

Η Αρκαδία, με όλα τα στοιχεία που την χαρακτηρίζουν, αποτελεί μια βαθύτερη έννοια. Πέρα από τον χώρο και τον χρόνο, γίνεται «Αρκαδία». Ένας εσωτερικός τόπος που χαρακτηρίζει τον κάθε άνθρωπο. Ο τόπος της ψυχής. Όλοι οι άνθρωποι επομένως, είναι εν δυνάμει Αρκάδες.

Τα στοιχεία τα οποία μέσα απ’ τους αιώνες έχουν προσδώσει την προσωπικότητα της Αρκαδίας, δεν είναι τίποτα άλλο από σκηνές ενός εσωτερικού ταξιδιού που πραγματοποιεί ο καθένας μας, για να ανακαλύψει, να διαμορφώσει, να συμφιλιωθεί και στο τέλος να πραγματώσει και αυτοπραγματωθεί., μέσα στην ίδια του την ψυχή.

Η Αρκαδία, δεν είναι στατική, είναι δυναμική έννοια. Δεν είναι γραμμική, είναι ολιστική.

Η συνειδητή πραγματοποίηση αυτού του ταξιδιού, ορίζει τον άνθρωπο που μοχθεί, που στερείται, που ξενιτεύεται – Αρκάς – και του παρουσιάζεται μια άλλη αλήθεια, πέρα από την ψευδαίσθηση που είχε μέχρι τώρα και διαμόρφωνε για πραγματικότητα.

Η ανακάλυψη του Αρκά, μέσα μας, όταν συμβαίνει, δεν γίνεται ανώδυνα. Τραντάζει συθέμελα το μέχρι εδώ οικοδόμημα. Χάνεται η παιδικότητα και η αφέλεια, η ασφάλεια πως κάποιος φροντίζει για μας και μας προστατεύει, κάποιος άλλος, που είναι υπεύθυνος για ότι μας συμβαίνει και για ότι δεν μας συμβαίνει.

Δεν είναι εύκολο να γκρεμίσεις ότι μέχρι τώρα είχε χρησιμεύσει να διαμορφώσεις ρόλους και προσωπικότητα και να αρχίσει το όργωμα της πέτρας και η «ξενιτιά». Όταν βρεθεί το κουράγιο για την ενηλικίωση, έρχεται ο πόνος. Απέραντος πόνος και ανείπωτη μοναξιά, περιμένουν. Αρχίζει η συνειδητοποίηση της γύμνιας. Όχι χωρίς δέος και χωρίς τρόμο.

Ο «Αρκάς», αποτελεί την ενηλικίωση του ανθρώπου, από την παιδική ηλικία και τα αρχαϊκά ένστικτα, σ’ αυτήν την πιο ώριμη, στην οποία ξεκινά σιγά – σιγά να διαμορφώνεται Άνθρωπος – άνω θρώσκω, υπεύθυνος των πράξεων του, κοντά με τους άλλους ανθρώπους, με κατανόηση, με ανοχή, με καλοσύνη, με τρυφερότητα για την ύπαρξη και απέραντη αγάπη για όλα όσα τον περιτριγυρίζουν, μοναδικά και πανέμορφα θαύματα της δημιουργίας, όπως κι ο ίδιος του ο εαυτός.

Οπωσδήποτε είναι μακρινή η νύκτα στη Μοσούλη, στη Βαγδάτη και σε κάθε γωνιά της γής που υποφέρει ένας άνθρωπος. Δεν ακούμε, δεν βλέπουμε, δεν πονάμε. Οι χίλιες και μία νύκτες είναι όμως κομμάτι της ανθρώπινης ψυχής, της δικής μας ψυχής, γιατί μεγαλώσαμε με τα χρώματα και τους ήχους τους. Και τώρα, είναι βομβαρδισμένες και λεηλατημένες και μαζί τους κι εμείς.

Δεν είναι εύκολο να γεννηθείς Αρκάς, δεν έχεις όμως άλλη επιλογή.
]]> Αρκαδίες του Κόσμου http://conference.arcadians.gr/index.php?itemid=32 Thu, 29 Dec 2005 21:09:27 +0200 http://conference.arcadians.gr/index.php?itemid=30
Στην τουρκική γλώσσα, απο τα link    PDF     MS WORD .

Στην Ελληνική γλώσσα, απο τα link    PDF     MS WORD.]]> Ιστορία / Λαογραφία http://conference.arcadians.gr/index.php?itemid=30 Fri, 23 Dec 2005 20:29:11 +0200 http://conference.arcadians.gr/index.php?itemid=29
Στην τουρκική γλώσσα, απο τα link    PDF     MS WORD .

Στην Ελληνική γλώσσα, απο τα link    PDF     MS WORD.]]> Ιστορία / Λαογραφία http://conference.arcadians.gr/index.php?itemid=29 Fri, 23 Dec 2005 20:24:20 +0200 http://conference.arcadians.gr/index.php?itemid=28 1. α. Σύμφωνα με τα όσα προβλέπονται στον Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων, Π.Δ. 410/1995 «Δημοτικός και Κοινοτικός Κώδικας»ΦΕΚ 231/1995 Τεύχος Α., η πρώτη, κύρια και σπουδαιότερη αρμοδιότητα των Πρωτοβάθμιων ΟΤΑ (Δήμοι, Κοινότητες) είναι η διαχείριση των αστικών και οικιακών απορριμμάτων που παράγονται από τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις εντός της χωρικής αρμοδιότητας τους.
2. Την αρμοδιότητα αυτή από παλιότερα μέχρι σήμερα, οι Δημοτικές αρχές την ασκού-σαν κατά το δοκούν και ανεξέλεγκτα, παραβιάζοντας κάθε κανόνα υγιεινής των κα-τοίκων των περιοχών τους, όσο και της προστασίας του περιβάλλοντος.
3. Κύρια χαρακτηριστικά αυτής της αντιμετώπισης του προβλήματος ήταν και είναι ο αυτοσχεδιασμός και το «ΝΑ ΞΕΦΟΡΤΩΘΟΥΜΕ ΤΑ ΣΚΟΥΠΙΔΙΑ ΟΠΟΥΔΗΠΟ-ΤΕ», θεωρώντας ότι μπορούσαν και μπορούν ακόμα να αυτοσχεδιάζουν και να «ξε-φορτώνονται» τα «σκουπίδια» οπουδήποτε, στις ρεματιές, στις όχθες των ρυακιών και ποταμών, στις ακτές των θαλασσών, σε βουνοπλαγιές και στα βουνά, σε απόκρημνες παραλίες και σε παραλίες λουομένων ακόμη και σε όμορο ή μη όμορο ΟΤΑ ή Νομό και οπουδήποτε μπορούσε κανείς να φανταστεί αρκεί να τα «ξεφορτώνονται». Σήμε-ρα, σύμφωνα με πρόσφατη επίσημη καταγραφή Επιτροπής του ΥΠΕΧΩΔΕ διαπιστώ-θηκε πως υπάρχουν 2626 [!!] ενεργοί και ανενεργοί Χώροι Ανεξέλεγκτης Διάθεσης Αποβλήτων (ΧΑΔΑ) σε ολόκληρη τη χώρα.
4. Το αποτέλεσμα αυτής της πρακτικής των Δημοτικών Αρχών ήταν η δημιουργία στη συνείδηση των πολιτών μιας απαράδεκτης «κουλτούρας» που (σαν αρχή της είχε, και δυστυχώς εξακολουθεί να έχει ακόμη και σήμερα την θέση,: «Τα σκουπίδια μου έξω από το σπίτι μου, έξω από την αυλή μου και όπου θέλουν ας τα πάνε!!».
5. Σύμφωνα με τη δικαιϊκή αρχή «Κανένας δεν είναι υπεράνω των Νόμων», ακόμη και οι Ο.Τ.Α. για το συγκεκριμένο θέμα που αφορά στη διαχείριση των απορριμμάτων που παράγονται στην περιφέρεια τους και στους χώρους αρμοδιότητας τους.
6. Έτσι οι ΟΤΑ είναι υποχρεωμένοι σήμερα να διαχειρίζονται τα απορρίμματα αρμοδιό-τητας τους υπακούοντας στους Νόμους και να κατευθύνουν τους πολίτες - δημότες τους στην τήρηση αυτών των Κανόνων και στη δημιουργία μιας άλλης «κουλτούρας» που σε μεγάλο βαθμό έχουν ήδη αναπτύξει οι ευρωπαίοι συμπολίτες μας στην Ευρώ-πη των 25.
2. ΤΟ ΝΟΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ
Αν και καθυστερημένα, στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής Ένωσης η Ελλάδα διαθέτει πλέον ένα σύγχρονο και επαρκές νομοθετικό πλαίσιο (Εσωτερικό και Ευρωπαϊκό) για τη διαχείριση των στερεών αποβλήτων.
Tο ισχύον νομικό πλαίσιο υπάρχει στο “www.arkadonkoinon.gr -> φυσικό περιβάλλον”

3. ΧΥΤΑ: Η ΧΕΙΡΟΤΕΡΗ ΛΥΣΗ ΜΕΤΑ ΤΙΣ ΑΝΕΞΕΛΕΓΚΤΕΣ ΧΩΜΑΤΕΡΕΣ
ΧΥΤΑ = Χ.Υ.Τ.Α. = Χώρος Υγειονομικής Ταφής Απορριμμάτων
Ο όρος ΧΥΤΑ εξακολουθεί να χρησιμοποιείται κατά κόρον από την ελληνική Διοίκηση όλων των βαθμίδων της για να εκφράσει - ακόμη και σήμερα, εν έτει 2005 - τον πυρήνα της εφαρμοστέας πολιτικής διαχείρισης των αστικών απορριμμάτων της χώρας. Η ταφή των α-πορριμμάτων στο σύνολο τους - ακόμη και με τις πλέον σύγχρονες προσφερόμενες τεχνολο-γικές λύσεις - αδυνατεί να εγγυηθεί υγειονομική ασφάλεια για τον άνθρωπο και προστασία στο φυσικό περιβάλλον.
Με βάση τις επιπτώσεις και τις εμπειρίες που έχουν συσσωρευτεί στο μεταξύ από τις πρακτικές διαχείρισης αστικών απορριμμάτων στην Ελλάδα αλλά και σε άλλες χώρες - ο όρος αυτός, όπως και η έννοια του καθώς και το περιεχόμενο του, θα όφειλαν να έχουν παραχωρήσει προ καιρού ανεπιστρεπτί τις θέσεις τους σε άλλους όρους, έννοιες και πολιτικές διαχείρισης των απορριμμάτων.
Η πράξη απέδειξε ότι οι τεχνολογίες των ΧΥΤΑ δεν προστατεύουν επαρκώς το φυσικό περιβάλλον και ως εκ τούτου οι ΧΥΤΑ θεωρούνται από τις περιβαλλοντικές επιστήμες τε-χνολογικά ξεπερασμένοι.
Αξιοσημείωτο τέλος είναι το γεγονός ότι οι ΧΥΤΑ τυγχάνουν, αν όχι καθολικής, οπωσ-δήποτε ευρείας απόρριψης από τις τοπικές κοινωνίες, κάθε φορά που ανακοινώνεται πρόθε-ση ή απόφαση της Διοίκησης για χωροθέτηση ΧΥΤΑ εντός των διοικητικών ορίων ενός ΟΤΑ ή μιας ευρύτερης περιοχής. Γιατί άραγε ; Οφείλεται αυτό μόνο στην έλλειψη ενημέρω-σης των πολιτών από τους αιρετούς εκπροσώπους του, από τους αρμόδιους υπαλλήλους ή και από τους ειδικούς επί του θέματος επιστήμονες ; Μία εικοσαετία και πλέον δεν υπήρξε αρκετή, ώστε να ενημερώσουν οι αρμόδιοι τον κόσμο για το φλέγον πρόβλημα των σκουπι-διών; Ή μήπως, η εναντίωση των τοπικών κοινωνιών εμπεριέχει και ένα στοιχείο υγιούς α-ντίδρασης απέναντι σε πράξεις της Διοίκησης οι οποίες είναι εντελώς λανθασμένες από τη σύλληψη τους;

4. ΕΠΙΤΑΚΤΙΚΗ Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΑΜΕΣΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ ΣΥΜΒΑΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΩΝ.
Η ανάγκη για εφαρμογή άμεσων, ουσιαστικών και ολοκληρωμένων πολιτικών διαχεί-ρισης των απορριμμάτων έχει γίνει ασφυκτικά επιτακτική από την άποψη διαθέσιμων χρονι-κών περιθωρίων.
Εκ των πραγμάτων, αλλά και για την εφαρμογή της νομοθεσίας καθώς επίσης και για την αποφυγή καταδικαστικών αποφάσεων εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης και καταβο-λής περαιτέρω χρηματικών προστίμων, είμαστε υποχρεωμένοι να συνειδητοποιήσουμε και να ακολουθήσουμε με συνέπεια ορισμένες αρχές, όπως:
• Τα απορρίμματα δεν είναι για πέταμα. Αποτελούνται, σε μεγάλο ποσοστό, από χρήσιμα υλικά.
• Οι ζημιές στο περιβάλλον πρέπει να προλαμβάνονται και όπου πραγματο-ποιούνται να επανορθώνονται.
• Τόσο - και κυρίως - ο παραγωγός (βιομηχανία, βιοτεχνία) όσο και ο ενδιάμεσος ή τελι-κός χρήστης (δημότης, επιχείρηση, τελικός καταναλωτής) υλικών προϊόντων ευθύνονται για τη δημιουργία ή την αποφυγή δημιουργίας απορριμμάτων από τα εν λόγω προϊόντα.
• Οι πρακτικές διαχείρισης οφείλουν να ιεραρχούνται κατά προτεραιότητα (απο Βέλτιστο προς Χείριστο):
* ΠΡΟΛΗΨΗ
* ΕΛΑΧΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ
* ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗ
* ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ-ΑΝΑΚΤΗΣΗ
* ΔΙΑΘΕΣΗ σε χώρους ταφής

5. Η ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΟΤΑ
5. α Σχέδια εναλλακτικής διαχείρισης των αστικών αποβλήτων
Αναφορά σε κείμενες διατάξεις:
1. Αστικά και μη αστικά απόβλητα γενικά.
ΚΥΑ Αριθ. ΗΠ 5091072727/ ΦΕΚ1909 της 22 Δεκεμβρίου 2003 Τεύχος Β'.
Σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 7 παρ. 1 εδαφ. α της πιο πάνω Κ.Υ.Α., «Η συγκέντρωση και τοποθέτηση σε κάδους των στερεών αποβλήτων γίνεται με ευθύνη του κυρίου, νομέα ή κατόχου του χώρου από τον οποίον προέρχονται τα απόβλητα, σύμφωνα με τις εκάστοτε ισχύουσες υγειονομικές διατάξεις, τις σχετικές διατάξεις του Γενικού Οικοδομικού Κανονισμού και τους σχετικούς Κανονισμούς Καθαριότητας των Οργανισμών Τοπικής αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ) πρώτου βαθμού. Η οργάνωση των μέσων (κάδων) συγκέντρωσης και τοποθέτησης των αστικών αποβλήτων γίνεται από τον οικείο ΟΤΑ πρώτου βαθμού. Αντιστοίχως η οργάνωση των μέσων (κάδων) συγκέντρωσης / τοποθέτησης των μη αστικών αποβλήτων γίνεται με ευθύνη του κυρίου, νομέα ή κατόχου του χώρου.»
2. Συσκευασίες και εναλλακτική διαχείριση των συσκευασιών και άλλων προϊόντων. Νόμος αριθ. 2939/2001 ΦΕΚ 179 της 6 Αυγούστου 2001 Τεύχος Α'.
Σύμφωνα με το άρθρο 3 παρ. 1 εδάφια α και β ο νόμος αυτός εφαρμόζεται: «α. Σε όλες τις συσκευασίες που διατίθενται στην αγορά και στα απόβλητα των συσκευασιών που προ-έρχονται από τις βιομηχανίες, το εμπόριο, τα γραφεία, τα καταστήματα, τις υπηρεσίες, τα νοικοκυριά ή από οποιαδήποτε άλλη πηγή, ανεξάρτητα από τα υλικά από τα οποία αποτε-λούνται. β. Στα άλλα προϊόντα όπως ορίζονται στις διατάξεις του άρθρου 2 (παρ. 4).»
Σύμφωνα με το άρθρο 8 παρ. 1 «Η διαχείριση των δημοτικών αποβλήτων συσκευασίας εί-ναι υποχρεωτική για τους ΟΤΑ και οργανώνεται:
α) από τους υπόχρεους φορείς διαχείρισης των αποβλήτων (Δήμους ή Κοινότητες ή Σύνδεσμους Δήμων ή Κοινοτήτων....
β) από τους διαχειριστές συσκευασιών (συστήματα ατομικής ή συλλογικής εναλλακτι-κής διαχείρισης) σε συνεργασία με τους πάρα πάνω υπόχρεους φορείς (Ο.Τ.Α. -Δήμοι ή Κοινότητες).

Υποκείμενα των υποχρεωτικών ρυθμίσεων:
Από το συνδυασμό των πιο πάνω διατάξεων προκύπτει:
Η ευθύνη των κυρίων, νομέων ή κατόχων των χώρων, από τους οποίους προέρχονται όλα τα στερεά απόβλητα (νοικοκυριά, καταστήματα, γραφεία, επιχειρήσεις υπηρεσίες, βιο-μηχανίες, βιοτεχνίες ή οποιαδήποτε άλλη πηγή), για τη συλλογή των αποβλήτων σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις
Η ευθύνη α) των διαχειριστών των συσκευασιών και άλλων προϊόντων (επιχειρήσεις, βιομηχανία, βιοτεχνία, εισαγωγείς) β) του καταναλωτή ή του τελικού χρήστη, κατά το - υποχρεωτικό - τελικό στάδιο διαλογής των αποβλήτων στην πηγή.
Η υποχρεωτική διαχείριση, σύμφωνα με τις διατάξεις των Νόμων, Αποφάσεων κατά το Εσωτερικό Δίκαιο και των Οδηγιών και αποφάσεων των Οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης είτε αποκλειστικά από τους Ο.Τ. Α. - για τα στερεά απόβλητα γενικώς - ή σε συνεργασία με τους διαχειριστές των συσκευασιών ή άλλων προϊόντων.
Ο όρος ΧΥΤΑ ( Χώρος Υγειονομικής Ταφής Απορριμμάτων ) και η πολιτική που προωθείται μέσω αυτού σήμερα πρέπει να εκλείψει και στη θέση του να προβάλλει και να καθιερωθεί ένας νέος όρος και μία νέα πολιτική: Χ.Υ.Τ.Υ. ( Χώρος Υγειονομικής Ταφής Υπολειμμάτων), ή ο όρος: ΧΕΔΥ (Χώρος Εδαφικής Διάθεσης Υπολειμμάτων). Οι νέοι αυτοί όροι έρχονται να προστεθούν στους όρους που αφορούν στις γενικές αρχές της διαχείρισης των απορριμμάτων γενικώς οι οποίοι και αποτελούν τον πυρήνα της νέας πολιτικής διαχείρι-σης των στερεών απορριμμάτων:
Πρόληψη,
Μείωση,
Επαναχρησιμοποίηση,
Διαλογή στην πηγή,
Ανακύκλωση,
Λιπασματοποίηση / Κομποστοποίηση,
Διάθεση των υπολειμμάτων.

5.β Συνεργασίες μεταξύ ΟΤΑ και Συστημάτων ατομικής η συλλογικής εναλλακτικής διαχείρισης
Σύμφωνα με το νόμο 2939/2001, η εναλλακτική διαχείριση των συσκευασιών και των άλλων υλικών είναι υποχρεωτική για την Τοπική Αυτοδιοίκηση και τους παραγωγούς και εισαγωγείς των συσκευασιών.
Ο Νόμος 2939/2001 υποχρεώνει τις επιχειρήσεις, που παράγουν ή εισάγουν συσκευα-σμένα προϊόντα και τα διαθέτουν στην εγχώρια αγορά, να μεριμνήσουν για τη συλλογή και τη διάθεση για ανακύκλωση των συσκευασιών των προϊόντων τους.
Ένα μέρος των υπόχρεων διαχειριστών συσκευασιών έχουν ιδρύσει έναν συλλογικό φορέα, σύμφωνα με τις προβλέψεις του νόμου, την «Ελληνική Εταιρεία Αξιοποίησης Ανα-κύκλωσης Α.Ε. ( ΕΕΑΑ ΑΕ ), για την από κοινού με ΟΤΑ οργάνωση Συστήματος Συλλογι-κής Εναλλακτικής Διαχείρισης με σκοπό την αξιοποίηση των συσκευαστών που βρίσκονται στα απορρίμματα.
Δηλ. η ΕΕΑΑ δεν είναι ο μοναδικός φορέας υλοποίησης των υπόχρεων διαχειριστών συσκευασιών αλλά ένας από τους πολλούς που δυνητικά θα μπορούσαν να υπάρχουν.
Μέτοχοι του συγκεκριμένου φορέα συλλογικής διαχείρισης συσκευασιών της ΕΕΑΑ ΑΕ είναι: Α. Οι συσκευαστές - διαχειριστές συσκευασιών, προμηθευτές πρωιών υλών κα-θώς και κατασκευαστές συσκευασιών (μεταξύ άλλων: ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΖΥΘΟΠΟΙΙΑ ΑΕ, ΕΛΑΙΣ ΑΕ, ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΟΣ ΑΕ, ΦΑΓΕ ΑΕ, κ.ά.) με συμμετοχή στο κεφάλαιο κατά 65%.
Β. Με βάση την απόφαση της υπουργού ΠΕΧΩΔΕ με αρ. 106453/20-02-2003, η ΚΕΔΚΕ (Κεντρική Ένωση Δήμων & Κοινοτήτων Ελλάδας) με ποσοστό 35%.
Οι ΟΤΑ, ως αρμόδιοι κατά νόμο φορείς διαχείρισης των απορριμμάτων οφείλουν να οργανώσουν την αξιοποίηση των δημοτικών απορριμμάτων συσκευασίας και να συνεργα-στούν είτε με το Σύστημα αυτό ή να ιδρύσουν νέα σχήματα. Επομένως μία από τις βασικό-τερες παραμέτρους για την επιτυχία ενός προγράμματος ανακύκλωσης υλικών συσκευασίας από τα δημοτικά / κοινοτικά απορρίμματα είναι η γόνιμη συνεργασία είτε μεταξύ ΟΤΑ είτε με τη σύμπραξη της ΕΕΑΑ ΑΕ, ή οποιασδήποτε άλλης εταιρείας ή κοινοπραξίας υπάρχει ήδη ή θα ιδρυθεί στο μέλλον.
Κατά την άποψη μας η υποχρεωτική συμμετοχή της ΚΕΔΚΕ στο εν λόγω σχήμα με α-πόφαση της τότε Υπουργού ΠΕΧΩΔΕ, δεν είναι μονόδρομος. Είναι αντιδεοντολογική, διότι δυσχεραίνει τη δυνατότητα ίδρυσης άλλων συλλογικών σχημάτων μεταξύ των Ο.Τ.Α. ή άλ-λων ιδιωτικών σχημάτων και τη συνεργασία αυτών με τους Ο.Τ.Α. Δηλαδή έχει δημιουργη-θεί ένα άτυπο Μονοπώλιο.
5.γ. Χρηματοδότηση της εναλλακτικής διαχείρισης απορριμμάτων (σε επίπεδο ΟΤΑ)
Οι ΟΤΑ χρηματοδοτούν τις (στην πλειονότητά τους πολλαπλά επιζήμιες και παράνομες) συνήθεις δραστηριότητες διάθεσης απορριμμάτων τους με τα ανταποδοτικά τέλη των δημο-τών.
Το πιθανά επιπλέον κόστος της εναλλακτικής διαχείρισης απορριμμάτων θα καλύ-πτεται:
* Από την ΕΕΑΑ ΑΕ Η εταιρεία αυτή έχει την υποχρέωση - διότι εισπράττει το τέλος που καταβάλλουν οι υπόχρεοι μέλη της διαχειριστές από το νόμο - να στηρίξει και οι-κονομικά τις προσπάθειες όποιων ΟΤΑ θέλουν να συμμετάσχουν στην εναλλακτική διαχείριση των απορριμμάτων συσκευασίας.
* Από έσοδα που πρέπει να επιδιώξουν να έχουν οι ΟΤΑ από τη συλλογή και πώληση των χρήσιμων προς ανακύκλωση απορριμμάτων / υλικών.
* Στη δυσμενέστερη οικονομικά περίπτωση, με αύξηση των ανταποδοτικών τελών κα-θαριότητας που πληρώνουν οι δημότες.
Όμως, το κόστος της εναλλακτικής διαχείρισης απορριμμάτων σε επίπεδο ΟΤΑ θα είναι σίγουρα μικρότερο, από εκείνο της συμβατικής διαχείρισης. Αυτό θα το δείξει η συγκεκριμέ-νη συγκριτική ανάλυση - διερεύνηση κόστους την οποία οφείλει να διεξάγει ο κάθε ΟΤΑ για τη δική του περίπτωση.
5.δ. Χρονοδιαγράμματα υλοποίησης στόχων
Είναι αξιοσημείωτο ότι για πρώτη φορά η νομοθεσία θέτει συγκεκριμένους ποσοτικούς στόχους τόσο για τα στερεά απορρίμματα όσο και τις συσκευασίες και άλλα προϊόντα, οι ο-ποίοι πρέπει να επιτευχθούν σε συγκεκριμένα και μάλιστα ορατά χρονικά διαστήματα.
Έτσι, μεταξύ των άλλων στόχων, καθορίζεται:
Α. α. Η αξιοποίηση των αποβλήτων συσκευασίας με ανακύκλωση ή παραγωγή ενέργειας σε ποσοστό τουλάχιστον 50 % κατά βάρος με ανώτατο όριο 65% μέχρι 31 Δεκεμβρίου 2005, β. πρέπει να ανακυκλώνεται από το σύνολο των υλικών συσκευασίας τουλάχιστον το 25% κατά βάρος με ανώτατο όριο το 45%. Στο ποσοστό αυτό πρέπει να ανακυκλώνεται τουλάχι-στον το 15% κάθε υλικού συσκευασίας. (Άρθρο 10 Α 1α & β του Νόμου 29302001).
Β. Η κομποστοποίηση των βιοαποδομήσιμων αστικών αποβλήτων (οργανικών υπολειμ-μάτων) α'. μέχρι 16 Ιουλίου 2010 σε ποσοστό 25 % κατά βάρος με ημερομηνία υπολογισμού των αποβλήτων που είχαν παραχθεί το έτος 1995, β'. μέχρι 16 Ιουλίου 2013 σε ποσοστό 50% κατά βάρος, με ημερομηνία υπολογισμού των αποβλήτων που είχαν παραχθεί το έτος 1995 και γ.' μέχρι 16 Ιουλίου 2020 σε ποσοστό 65% κατά βάρος με ημερομηνία υπολογισμού των αποβλήτων που είχαν παραχθεί το έτος 1995.

5.ε. Ενημέρωση - ευαισθητοποίηση των δημοτών.

Κοινωνική συναίνεση και συμμετοχή στην υλοποίηση των σχεδίων εναλλακτικής διαχείρισης απορριμμάτων
Η ενεργός συμμετοχή των διαφόρων κοινωνικών φορέων και των πολιτών σε όλες τις φάσεις σχεδιασμού, λήψης αποφάσεων και υλοποίησης έργων διαχείρισης αποβλήτων είναι μία από τις σημαντικότερες προϋποθέσεις για την επιτυχία των πολιτικών και των προγραμ-μάτων διαχείρισης των στερεών αποβλήτων καθώς και της εναλλακτικής διαχείρισης των συσκευασιών και των άλλων προϊόντων.
Ο νόμος 2939/2001 και τα σχετικά Προεδρικά Διατάγματα προβλέπουν την υποχρέ-ωση οργάνωσης προγραμμάτων ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης από τα συστήματα ε-ναλλακτικής διαχείρισης που θα αναπτυχθούν με βάση την «ευθύνη του παραγωγού» και του «καταναλωτή ή τελικού χρήστη». Άρθρο 5 του Ν 2939/2001.
Οι δράσεις πληροφόρησης - ευαισθητοποίησης του κοινού κρίνονται ως άκρως ανα-γκαίες και απαραίτητες για την αποτελεσματική προώθηση και εμπέδωση των σχεδίων στην πράξη διαχείρισης απορριμμάτων σε εθνικό, περιφερειακό, νομαρχιακό αλλά και σε τοπικό επίπεδο, και στοχεύουν:
• Στην ενημέρωση των πολιτών για το προτεινόμενο διαχειριστικό σχέδιο και τα συ-γκριτικά πλεονεκτήματα του (οικονομικά και περιβαλλοντικά),
• Στην αποδοχή του ευρύτερου κοινού (κατοίκων και φορέων) για τις απαιτούμενες ε-γκαταστάσεις επεξεργασίας και διάθεσης αποβλήτων,
• Στην προώθηση της αλλαγής συμπεριφοράς και νοοτροπίας όλων των εμπλεκομένων (πολιτών, αιρετών εκπροσώπων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, αρμοδίων Υπηρεσιών, εκπροσώπων φορέων κλπ.) ως προς τις πρακτικές διάθεσης απορριμμάτων,
• Στην ενεργό συμμετοχή κοινού και φορέων σε όλα τα στάδια σχεδιασμού, λήψης α-ποφάσεων, υλοποίησης καθώς και σωστής λειτουργίας, εφαρμογής των συναφών έρ-γων και μέτρων αντιστοίχως
• Στην καλλιέργεια της αντίληψης ότι η περιβαλλοντικά ασφαλής διαχείριση των απο-βλήτων είναι υπόθεση όλων των πολιτών και όχι μόνον της Διοίκησης.
Οι δραστηριότητες ενημέρωσης - ευαισθητοποίησης μπορεί και πρέπει να είναι πολύ-μορφες όπως π.χ.:
• Πληροφόρηση - ενημέρωση των δημοτών «πόρτα - πόρτα»
Ανάρτηση ειδικών αφισών και ανακοινώσεων σε δημόσιους χώρους και καταστήματα, διανομή ενημερωτικού υλικού. Διοργάνωση εκδηλώσεων (Ημερίδες και συζητήσεις, εκτεταμένα προγράμματα ενημέρωσης - ευαισθητοποίησης στα σχολεία). Έντυπες ή και ηλεκτρονικές εκδόσεις απευθυνόμενες είτε στο ευρύ κοινό, είτε στους μαθητές, είτε στους βιοτέχνες της περιοχής είτε στους εκπροσώπους των φορέων κλπ.
• Ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές εκπομπές
• Εκπαιδευτικές επισκέψεις σε άλλες περιοχές όπου εφαρμόζονται ήδη με επιτυχία σχέδια εναλλακτικής διαχείρισης απορριμμάτων.

ΣΤ. Σε επίπεδο Νομού : Δημιουργία ΧΥΤΥ ή ΧΕΔΥ για την ασφαλή διάθεση
των ελάχιστων πλέον σε ποσότητα και οικολογικά ακίνδυνων Υπολειμμάτων των ΟΤΑ του Νομού, τα οποία είναι πλέον απαλλαγμένα από χαρτί, γυαλί, πλαστικό, μέταλλα και από το οργανικό κομμάτι των απορριμμάτων.
Σύμφωνα με τα παραπάνω, το πρόβλημα της διαχείρισης των αστικών απορριμμάτων είναι δυνατό να αντιμετωπιστεί κατά ένα μεγάλο μέρος ήδη στο επίπεδο των ΟΤΑ. Εδώ διεκ-περαιώνονται τα στάδια : Μείωση, Επαναχρησιμοποίηση, Διαλογή στην πηγή, Χωριστή συλ-λογή και Ανακύκλωση, Λιπασματοποίηση / Κομποστοποίηση.
Απομένουν τα στάδια : (ενδεχόμενη Ενεργειακή αποποίηση και) ασφαλής Διάθεση περιβαλλοντικά ακίνδυνων Υπολειμμάτων.
Ο πλέον πρόσφατος σχεδιασμός της κεντρικής και της περιφερειακής Διοίκησης προ-έβλεπε την κατασκευή ενός ΧΥΤΑ ανά Νομό.
Η ξεπερασμένη ορολογία ΧΥΤΑ, πολύ περισσότερο δε των σχεδίων διαχείρισης α-πορριμμάτων που έχουν σαν βάση τους ΧΥΤΑ, ανήκουν σε εποχές πέραν της 20ετίας. Ως εκ τούτου, το ζητούμενο δεν είναι ο σχεδιασμός ΧΥΤΑ αλλά ο σχεδιασμός Χ.Υ.Τ.Υ. Χώρου Υγειονομικής Ταφής Υπολειμμάτων ή ΧΕΔΥ Χώρου Εδαφικής Διάθεσης Υπολειμμάτων.
Το επίπεδο της διοικητικής ενότητας για το οποίο θα σχεδιαστεί ο ΧΥΤΥ ή ο ΧΕΔΥ, θα προκύψει από τα αποτελέσματα μιας συγκριτικής μελέτης για τον προσδιορισμό του οι-κονομικού και περιβαλλοντικού κόστους - οφέλους για το σχεδιασμό, την κατασκευή και τη λειτουργία μιας τέτοιας μονάδας σε επίπεδο Επαρχίας ή Νομού ( Διότι σε επίπεδο Περιφέ-ρειας είναι βέβαιο ότι, η κατασκευή και λειτουργία ΧΥΤΥ ή ΧΕΔΥ θα είναι οικονομικά και περιβαλλοντικά
ζημιογόνα).

Της Εισήγησης επιμελήθηκαν μέλη του «Αρκάδων Κοινόν»

Λάμπρος Αντωνάκος]]> Ανάπτυξη / Τεχνολογία http://conference.arcadians.gr/index.php?itemid=28 Fri, 23 Dec 2005 19:27:20 +0200 http://conference.arcadians.gr/index.php?itemid=27
Πρόκειται γι’ αυτό που συμβαίνει όταν η καθημερινή ζωή καθίσταται ανεπαρκής να αντιμετωπίσει την υπερπληροφόρηση. Είναι αυτό που συμβαίνει όταν ένας πολιτισμός, ο οποίος ξεπερνιέται από τις πληροφορίες που παράγονται από την τεχνολογία, προσπαθεί να χειριστεί την τεχνολογία ως μέσο εξασφάλισης ενός σαφούς προσανατολισμού και ικανοποίησης των ανθρώπινων αναγκών, όπως συμπερασματικά λέει ο Νιλ Πόστμαν στο βιβλίο του «Τεχνοπώλιο, η υποταγή του πολιτισμού στην τεχνολογία».

Σ’ αυτόν, λοιπόν, τον «τεχνοπωλιακό» πολιτισμό, που είναι πραγματικότητα σε κάθε εξελιγμένη σύγχρονη κοινωνία, οι πολίτες έχουν βρει τρόπους-φορείς να αντισταθούν. Μερικοί από τους τρόπους αυτούς είναι οι κοινωνικοί θεσμοί, το σχολείο, η οικογένεια, η θρησκεία, το κράτος, τα δικαστήρια. Εγώ θα τολμήσω να προσθέσω σ’ αυτά και τον τοπικό και περιφερειακό τύπο, αφού αυτός είναι που δίνει βήμα και ενισχυτικές «σπρωξιές» σε πολλούς από τους παραπάνω φορείς.

Όταν όμως μιλάμε για τοπικό τύπο, εννοούμε τις εφημερίδες και τα περιοδικά εκείνα της ελληνικής επαρχίας που προβάλλουν ειδήσεις τοπικού και περιφερειακού ενδιαφέροντος, που ενδιαφέρονται για την ανάπτυξη της περιοχής, στους πολίτες της οποίας απευθύνονται, που ενδιαφέρονται για την δημοσιοποίηση των δραστηριοτήτων των πολιτών αυτών, που προβάλλουν την ιστορία και τις παραδόσεις για να συνδέσουν το παρόν με το παρελθόν και το μέλλον της περιοχής, που αγωνίζονται κι αυτές, από την πλευρά τους, για την επίλυση των προβλημάτων που ταλαιπωρούν τους κατοίκους της περιοχής αυτής. Γι’ αυτό τον τοπικό τύπο μιλάμε και όχι αυτόν που λειτουργεί σαν εκπρόσωπος της κεντρικής διοίκησης στην ελληνική επαρχία.

Με αυτό τον τρόπο, οι επαρχιακές εφημερίδες και τα περιοδικά προσφέρουν μέγιστες υπηρεσίες στη συγκρότηση ενός ανθρώπου με ιστορική συνείδηση, που αντιλαμβάνεται από πού προέρχεται και πού κατευθύνεται. Προσφέρουν, επίσης, μέγιστες υπηρεσίες στην διεκδίκηση λύσεων για τα προβλήματα των τοπικών κοινωνιών, τις οποίες «υπηρετούν».

Αυτό είναι το έργο και των επαρχιακών εφημερίδων της Αρκαδίας. Οι εφημερίδες «Γορτυνία», «Τα νέας της Μεγαλόπολης», «Οδός Αρκαδίας» και τόσες άλλες, αλλά και η εφημερίδα «Κυνουρία», που από το 1927 εκδίδεται αδιάλειπτα κάθε μήνα, συνυπηρετούν αυτούς τους σκοπούς.

Η πρόκληση για το μέλλον, όμως, ακούει στη λέξη internet. Είναι ένα άλλο μέσο του «τεχνοπωλειακού» πολιτισμού, το οποίο όμως μπορούμε εμείς οι άνθρωποι των επαρχιακών εφημερίδων να το χρησιμοποιήσουμε για μια πιο άμεση και γρήγορη επικοινωνία με τους απόδημους Έλληνες που κατάγονται από τις τέσσερις επαρχίες της Αρκαδίας. Αυτή είναι η πρόταση της εφημερίδας «Κυνουρία» για τη συνέχιση αυτής της αξιόλογης προσπάθειας που πραγματοποιεί ο δικτυακός τόπος «Arcadians» με το Διαδικτυακό Αρκαδικό Συνέδριο.

Προτείνουμε, λοιπόν, να δημιουργηθεί μια ιστοσελίδα προβολής της Αρκαδίας, που θα έχει όμως χαρακτήρα ειδησεογραφικό. Εκεί θα δημοσιεύονται νέα από τις τέσσερις επαρχίες της Αρκαδίας (Μαντινείας, Γορτυνίας, Μεγαλόπολης και Κυνουρίας) σε συνεργασία και συνεννόηση με τις εφημερίδες και τα περιοδικά της Αρκαδίας.

Με αυτόν τον τρόπο θα συμβάλλουμε πιο αποφασιστικά στην σύνδεση της Αρκαδίας με τους πολίτες της αλλά και στην μεγαλύτερη και μαζικότερη προβολή των προβλημάτων, αιτημάτων και δημιουργημάτων του Νομού μας και της κάθε Επαρχίας μας ξεχωριστά.

Δημήτρης Η. Κουνιάς
Υπεύθυνος ύλης της εφημερίδας «Κυνουρία»]]> Αρκαδικός Τύπος http://conference.arcadians.gr/index.php?itemid=27 Fri, 23 Dec 2005 19:07:56 +0200 http://conference.arcadians.gr/index.php?itemid=26
Κάπως έτσι περιγράφει ο κ. Μάκης Παπούλιας από το Ψάρι Γορτυνίας (Τρικολόνων) στην κυρία Εύη Βουτσινά ένα στιγμιότυπο από την καθημερινή ζωή στα ορεινά χωριά της Αρκαδίας. Όμως, ακόμα και εάν δεν είχαμε αυτές τις μαρτυρίες, η ίδια η αρκαδική μαγειρική παράδοση όπως διασώζεται από τις παραδοσιακές συνταγές φανερώνει μια εκτεταμένη ανέχεια στον πληθυσμό των ορεινών περιοχών.

Όπως γίνεται με όλες τις τοπικές κουζίνες έτσι και το "αρκαδικό γευστικό ιδίωμα" διαμορφώθηκε τόσο από τη γεωγραφία όσο και από το βιοτικό επίπεδο των κατοίκων. Η αρκαδική κουζίνα πρέπει να περιγραφεί ως "δημώδης" δηλαδή, δεν είναι ούτε "λόγια"( προϊόν επαγγελματιών μαγείρων) ούτε βεβαίως αστική. Είναι αγροτική και είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τον τόπο, τη γη, τα προϊόντα της και τις εναλλαγές των εποχών. Είναι αποτέλεσμα εμπειρίας που έχει συσσωρευτεί με το χρόνο και που μεταδίδεται από γενιά σε γενιά μέσα από τη συνήθεια και τη μίμηση. Η κουζίνα αυτή εκτελείται πάντοτε από τις γυναίκες του σπιτιού, είναι συντηρητική και κατά κανόνα κλειστή σε έξωθεν επιδράσεις. Οι νεωτερισμοί γίνονται πολύ δύσκολα αποδεκτοί, αφού πρώτα έχουν δοκιμαστεί επανειλημμένως και αφού βέβαια έχουν "μεταφραστεί" στο τοπικό γευστικό ιδίωμα.

Εάν και η Αρκαδία έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο στις επιχειρήσεις του πολέμου της Ανεξαρτησίας και οι πολιτικοί που κυριάρχησαν στην μεταεπαναστατική περίοδο, μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα, ήταν Αρκαδικής καταγωγής, μπορούμε να πούμε πως η χώρα έμεινε στο περιθώριο των πολιτικών και κοινωνικών εξελίξεων και ως εκ τούτου και της οικονομικής ανάπτυξης. Οι αστικές συνήθειες και ο αστικός τρόπος ζωής έφτασαν και σε αυτήν ακόμη την πρωτεύουσα του νομού, την Τρίπολη, σχετικώς πολύ πρόσφατα. Αυτό σημαίνει πως εάν εξαιρέσει κανείς την καθημερινή παρασκευή του φαγητού στις ιδιωτικές οικίες, τα χάνια, ήταν οι μοναδικοί χώροι εστίασης εκτός οικίας μέχρι και τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αι. Το γεγονός αυτό αποδεικνύει και τον παραπάνω ισχυρισμό, ότι δηλαδή η αρκαδική κουζίνα παρέμεινε μέχρι τις μέρες μας δημιούργημα του λαού και σε καμιά της έκφανση δεν είναι αποτέλεσμα επαγγελματικής ενασχόλησης με τη μαγειρική. Το εάν αυτό είναι καλό ή κακό θα προσπαθήσουμε να το απαντήσουμε στο τέλος.

Όσο παράδοξο και εάν ακούγεται, είναι αυτή ακριβώς η έλλειψη στοιχείων που έχει να μας «διηγηθεί» πολλά τόσο για την τοπική οικονομία και την αγροτική ζωή όσο και για τα ίδια τα χάνια. Οι πληροφορίες που έχουμε για τα χάνια της Μακεδονίας και ειδικά για τα μεγάλα συγκροτήματα τύπου "καραβάν σεράι" της Θεσσαλονίκης, για παράδειγμα, μας δίνουν μια καλή ιδέα για το τι δεν ήταν τα χάνια της Αρκαδίας.

Η έλλειψη μαρτυριών ίσως έχει να κάνει και με το γεγονός ότι αυτό που προσέφεραν είτε στο επίπεδο καταλύματος, είτε στο επίπεδο της εστίασης, ήταν τόσο κοινότυπο που κανείς δεν εντυπωσιάστηκε ώστε να το καταγράψει. Έπειτα, η Αρκαδία, λόγω εδαφολογικής διαμόρφωσης είναι ένας μάλλον "κλειστός", εσωστρεφής χώρος, χωρίς ιδιαίτερη εμπορική ανάπτυξη και έτσι, δεν υπήρξε "πέρασμα" για ξένους. Οι γνωστές αφηγήσεις των περιηγητών πέρα από τις λυρικές αναφορές στα τοπία δεν έχουν να μας δώσουν κανένα στοιχείο για την προσφερόμενη από τα χάνια εστίαση. Εάν μάλιστα πιστέψουμε τις περιγραφές του Pouqueville, ο οποίος περιηγούμενος στην Αρκαδία λίγο πολύ περιγράφει μια Εδέμ, τότε αναρωτιόμαστε γιατί οι Αρκάδες μετανάστευαν κατά κύματα. Βέβαια, αρκετοί από τους ξένους περιηγητές, κατά τα ταξίδια τους φιλοξενούνταν στα σπίτια των προεστών των χωριών και έτσι, δεν χρειάζονταν το κατάλυμα που είχαν να τους προσφέρουν τα χάνια γι’ αυτό και δεν έχουμε και τις ανάλογες μαρτυρίες.

Όταν μιλάμε για ταξιδιώτες και χώρους εστίασης πρέπει να μην ξεχνούμε πως οι ταξιδιώτες πάντα κουβαλούσαν μαζί τους κάποια ποσότητα τροφής, το είδος της οποίας δεν είναι καθόλου δύσκολο να το προσδιορίσουμε: πρέπει να ήταν τροφή ανθεκτική στις αλλοιώσεις, υψηλής θερμιδικής αξίας που δε θα δημιουργούσε προβλήματα στη μεταφορά αλλά θα επαρκούσε για όσο χρόνο χρειαζόταν ο ταξιδιώτης να καλύψει την απόσταση μεταξύ των οργανωμένων σταθμών. Ψωμί, ξηροί καρποί, σταφίδες, ελιές, παξιμάδια είναι οι τροφές που πρέπει να βρίσκονταν μέσα στα ταγάρια των ταξιδιωτών.

Με αρκετή βεβαιότητα μπορούμε να ισχυριστούμε ότι στα υπάρχοντα χάνια οι ταξιδιώτες θα μπορούσαν να ανανεώσουν μέρος των προμηθειών τους για το δρόμο. Σε ποια έκταση αυτό γινόταν δεν είμαστε σε θέση να το γνωρίζουμε, μπορούμε να υποθέσουμε όμως ότι αυτό θα το καθόριζαν διάφοροι παράγοντες. Οι προμήθειες πρέπει να γίνονταν και με ανταλλαγές μεταξύ των ταξιδιωτών που θα συναντιόντουσαν σ 'ένα χάνι.

Εάν και δεν υπάρχει η παραμικρή γραπτή πληροφορία, ούτε καν μια αναφορά στα έργα της λογοτεχνίας ( απόδειξη ότι την πατρίδα και την παιδική ηλικία τη νοσταλγούν πολλοί, τη φτώχια της όμως, ελάχιστοι) δεν είναι δύσκολο να υποθέσουμε τί μπορούσαν να φάνε οι ταξιδιώτες στα χάνια. Οι βασικοί κανόνες της οικονομίας μιας οργανωμένης, "επαγγελματικής" κουζίνας πρέπει να ίσχυαν λίγο πολύ και στα χάνια τα οποία στο τομέα της εστίασης δεν πρέπει να διέφεραν από τα σημερινά «μαγέρικα» στα χωριά, ακόμη και στην Τρίπολη. Το φαγητό θα έπρεπε να είναι απλό, να μπορούσε να προετοιμαστεί από το πρωί , να ακολουθούσε τις νηστείες της Ορθόδοξης Εκκλησίας και τα υπολείμματα να έπρεπε να μπορούσαν να "ανακυκλωθούν", να χρησιμοποιηθούν δηλαδή σε άλλα πιάτα.( Σημειώστε ότι αυτό είναι επιτρεπτό κ στις μέρες μας εφόσον τηρούνται κάποιοι όροι). Η διαθεσιμότητα των υλικών, η εποχή και οι καιρικές συνθήκες σίγουρα έπαιζαν εξ ίσου σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση του "μενού". Τέλος, όπως ακριβώς συμβαίνει και με τους χώρους εστίασης στις μέρες μας, η πελατεία ήταν αυτή που θα καθόριζε, εν τέλει, το προσφερόμενο φαγητό.

Εάν κρίνουμε από τα σημερινά ταβερνεία-καφενεία που είναι διάσπαρτα στην Αρκαδία, τότε το μαγείρεμα στο χάνι πρέπει να ήταν δουλειά της γυναίκας του χανιτζή ή κάποιας γιαγιάς, το πιθανότερο της μητέρας του. Στην εξυπηρέτηση των πελατών θα συμμετείχε όλη η οικογένεια.

Ανακεφαλαιώνοντας, θα λέγαμε ότι η αρκαδική τοπική κουζίνα η οποία είναι δημώδης, διαμορφώθηκε αποκλειστικά από τις οικιακές μαγείρισσες. Τα χάνια ως τόποι εστίασης δε φαίνεται να έχουν παίξει κάποιο ρόλο στη διαμόρφωση της κουζίνας αυτής. Εάν κάτι προκύπτει από τη σύντομη αυτή καταγραφή των παραμέτρων που συνιστούν την αρκαδική κουζίνα είναι ότι στους χώρους εστίασης τα πράγματα έχουν αλλάξει ελάχιστα.

Η υπογράφουσα δεν έχει καταγωγή από την Αρκαδία όμως τα τελευταία 15 χρόνια επισκέπτεται τα χωριά της και έχει φάει παντού στην κυριολεξία. Με έκπληξη λοιπόν διαπιστώνω ότι οι Αρκάδες συγχέουν το παραδοσιακό με το πρόχειρο. Το καφενείο που φτιάχνει έναν άθλιο καγιανά, δεν είναι παραδοσιακό είναι απλά μια κακή κουζίνα.

Η εισαγωγή του ηλεκτρισμού, της ψύξης, η εύκολη πρόσβαση στα υλικά κ μάλιστα τα εισαγόμενα, η αλλαγές στη χλωρίδα και την πανίδα, όλα αυτά. έχουν αλλάξει άρδην τους όρους παραγωγής των τοπικών κουζινών και ως εκ τούτου επιβάλουν μια επαναδιατύπωση του όρου « παραδοσιακή μαγειρική».

Πέραν όμως από την επαναδιατύπωση του όρου «παραδοσιακή μαγειρική» θεωρώ περισσότερο αναγκαία την ανανέωση των τοπικών πιάτων ειδικώς εάν θέλουμε να συζητούμε σοβαρά για τουριστική ανάπτυξη και αυτό μπορεί να γίνει και σε συνδυασμό με την αναβίωση των εμπορικών σταθμών δηλαδή των χανιών. Ικανή και αναγκαία συνθήκη όμως για την ανανέωση της τοπικής κουζίνας είναι η ενασχόληση με αυτή επαγγελματιών , σε οργανωμένες, καθαρές και επαγγελματικές κουζίνες που έχουν αποφοιτήσει από σχολές μαγειρικής και γνωρίζουν πώς παντρεύεται το μεράκι με την τεχνική και τους όρους υγιεινής που είναι απαραίτητοι ώστε να μιλούμε για κουζίνα.

Γιατί κακά τα ψέματα, στα καφενεία, δεν διασώζεται το γευστικό ιδίωμα ενός τόπου.

Βίβιαν Ευθυμιοπούλου]]> Ιστορία / Λαογραφία http://conference.arcadians.gr/index.php?itemid=26 Tue, 13 Dec 2005 20:17:06 +0200 http://conference.arcadians.gr/index.php?itemid=25 «Ο επαρχιακός τύπος έχει παράδοση, ρίζες, ζωντάνια και την υποστήριξη των τοπικών κοινωνιών, για τις οποίες η πληροφόρηση που παρέχει, αποτελεί σημαντικό παράγοντα ανάπτυξης και θωράκισης των διαφόρων αξιών.»
Τα παραπάνω δήλωσε μεταξύ άλλων ο πρόεδρος της Δημοκρατίας κ. Κάρολος Παπούλιας στη Βέροια, σε συνάντηση εκπροσώπων του επαρχιακού τύπου που πραγματοποιήθηκε εκεί στις 14 Οκτωβρίου 2005. Στην ίδια συνάντηση ο υπουργός κ. Θεοδ. Ρουσόπουλος τόνισε με έμφαση προς τους παριστάμενους :
«Θα πρέπει να στηρίξουμε και να θωρακίσουμε τον επαρχιακό τύπο, με ένα θεσμικό πλαίσιο ίσης μεταχείρισης, διαφάνειας και αλληλοσεβασμού».
Δηλώσεις δύο κορυφαίων πολιτικών ανδρών της χώρας μας, που φωτογραφίζουν τον Επαρχιακό Τύπο ως λειτούργημα κυρίως, καταδεικνύουν τη σημασία της απρόσκοπτης λειτουργίας του και καθιστούν επιβεβλημένη την από κάθε πλευρά ουσιαστική ενίσχυση - και όχι μόνον καταγραφή διαπιστώσεων για την αναμφισβήτητη χρησιμότητα - του Επαρχιακού Τύπου , περιοδικού και ημερησίου.
Και αφού εδώ, ο «τόπος» που μας φιλοξενεί είναι Αρκαδικός, ασφαλώς ο Επαρχιακός Περιοδικός Τύπος για τους Αρκάδες και δη τους Γορτυνίους, αποτελεί βάλσαμο στα μύρια προβλήματα απομόνωσης και ερήμωσης που τους έχει «επιβληθεί» από την κρατική αδιαφορία. Σ’ αυτόν τον διαδικτυακό τόπο, που γίνεται η φιλόδοξη προσπάθεια καταγραφής όσων μπορούν να βοηθήσουν στην ανάπτυξη της Αρκαδίας, καλούνται και οι εκδότες του επαρχιακού μας Τύπου να αναφερθούν στην σημασία του για την περιοχή μας.
Δεν θα σταθώ στο ρόλο, τη σημασία και τα ευεργετήματα του επαρχιακού περιοδικού τύπου για τις τοπικές κοινωνίες, στοιχεία που επιβεβαιώνονται από την πολυετή αποδοχή και υποστήριξη που απολαμβάνει από τα μέλη των κοινωνιών αυτών. Δεν μπορώ όμως να μην εκφράσω την απορία μου για τις δηλώσεις Παπούλια-Ρουσόπουλου.
Εδώ ακριβώς και το παράδοξο της υπόθεσης. Ενώ από στόματος, αφ’ ενός μεν του πρώτου πολίτη της χώρας και αφ’ ετέρου ενός από τους πλέον σημαντικούς εκπροσώπους της Κυβέρνησης, ο Επαρχιακός Τύπος εισπράττει τα εύσημα και καταλαμβάνει τη θέση που του αρμόζει στο χώρο των μέσων μαζικής ενημέρωσης, εύκολα ο καθένας διαπιστώνει ακριβώς το αντίθετο.
Ας τολμήσουμε λοιπόν και ας μιλήσουμε «έξω από τα δόντια». Αν θέλουμε ο Επαρχιακός Τύπος να λειτουργεί και ως λειτούργημα, θα πρέπει να γίνει δικαιότερη κατανομή της «πίτας» από την πολιτεία, που έχει και το «μαχαίρι», να σταματήσει η «μοιρασιά» με γνώμονα τις προσωπικές σχέσεις εκδοτών – πολιτικών και άλλων πολιτειακών παραγόντων, και να διακοπεί η προκλητική τροφοδοσία του Ημερησίου Τύπου και κάποιων άλλων ... «τύπων».
Σήμερα οι επαγγελματίες εκδότες δημοσιογράφοι, (και της Αρκαδίας ασφαλώς) ιδιαίτερα του Περιοδικού Τύπου, αγωνιούν καθημερινά για το μέλλον των εκδόσεών τους, που στηρίζεται αποκλειστικά στην ενίσχυση των σταθερών, πλην όμως στάσιμων, αριθμητικά και ηλικιακά συνδρομητών τους, αφού η παράλληλη «στήριξη και θωράκιση» του επαρχιακού τύπου – σύμφωνα με την επιθυμία (!) του κ. Θ. Ρουσόπουλου – είναι ανύπαρκτη στην κυριολεξία από το επίσημο κράτος, είτε με την μορφή κάποιων έπ’ αμοιβή κρατικών καταχωρήσεων, είτε με επιχορήγηση σε σταθερή ετήσια βάση, όπως γίνεται στο εξωτερικό.
Αποτέλεσμα, η έλλειψη των αναγκαίων πόρων για τις απαραίτητα συχνές μετακινήσεις των εκδοτών στους τόπους για τους οποίους εκδίδουν τα έντυπά τους, για την αναζήτηση, καταγραφή και δημοσιοποίηση των εκεί δρώμενων. Ευτύχημα δε αποτελεί, η φροντίδα – έως ένα σημείο – των τοπικών παραγόντων, Δημάρχων, Προέδρων Συλλόγων ή Διοικ. Συμβουλίων, και σε λιγοστές μεμονωμένες περιπτώσεις από μόνιμους ή παρεπιδημούντες κατοίκους των χωριών κάθε περιοχής, για την ενημέρωση του εντύπου που αφορά τις γενέτειρές τους και καταγράφει σαφώς την αγωνία των τοπικών κοινωνικών για το άμεσο και απώτερο μέλλον, την «παράδοση, τις ρίζες και την θωράκιση των αξιών», όπως υπογράμμισε και ο κ. Πρόεδρος της Δημοκρατίας μας.
Και βέβαια ο παραπάνω τρόπος ενημέρωσης κρύβει παγίδες και έχει και ένα μικρό ηθικό κόστος, αφού σε κάποιες περιπτώσεις ο εκδότης διακινδυνεύει το κύρος της είδησης – και ας μην υποκρινόμαστε για «ανεξάρτητη» βούληση – συμβιβάζεται μερικώς για την διατήρηση του αριθμού των συνδρομητών του ή τις διάφορες προσωπικές καταχωρήσεις (διαφημίσεις κλπ) που πληρώνονται για τη δημοσίευσή τους.
Όπως εύκολα κατανοεί κανείς, σε αρκετές αυτών των περιπτώσεων, για πολλούς λόγους (προσωπικά συμφέροντα, κοινωνικές διαφωνίες, κλπ) και βέβαια δεδομένης, όπως παραπάνω αναφέραμε, της αδυναμίας του κάθε εκδότη να επισκέπτεται συχνά την περιοχή του για επιτόπια έρευνα, η ενημέρωση είναι ελλιπής ή σκόπιμα διαμορφωμένη.
Για να διαδραματίσει λοιπόν σωστά τον ρόλο του στην ανάπτυξη της Αρκαδίας, ο Αρκαδικός Τύπος (περιοδικός ή ημερήσιος), χρειάζεται δυναμική υποστήριξη και πολύπλευρες παροχές από την πολιτεία, ώστε να καταστεί ουσιαστικά ανεξάρτητος και αυτοτελής.
ΠΟΤΕ, ΚΑΙ ΚΑΜΙΑ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΔΕΝ ΣΤΗΡΙΞΕ ΤΟΝ ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΤΥΠΟ. Μια μικρή σύγκριση με τον ημερήσιο Αθηναϊκό Τύπο, αρκεί για την εξαγωγή χρήσιμων συμπερασμάτων. Ο τόπος μας «μπάζει» από όλες τις πλευρές, και μία αντικειμενική πληροφόρηση των Αρκάδων (όπου κι αν διαμένουν) θα αποτελέσει ουσιαστικό παράγοντα στην προσπάθεια για την ανάπτυξή του.
Η συγκινητική υποστήριξη της πλειονότητας του συνδρομητικού σώματος του κάθε περιοδικού επαρχιακού εντύπου – ως επί το πλείστον αποδήμων της περιοχής που εκπροσωπεί, αλλά και αρκετών από τους λιγοστούς πλέον μόνιμους κατοίκους – δεν αρκεί με τα σημερινά οικονομικά δεδομένα έκδοσης, να κρατήσει στη «ζωή» τις περισσότερες από τις επαγγελματικές τοπικές εφημερίδες, που με τα πενιχρά έσοδα μιας τυπικής ετήσιας συνδρομής «ακροβατούν» σε θολό τοπίο.
Εξ’ άλλου το κόστος της ζωής σήμερα, έχει καταστήσει την ελάχιστη αυτή συνδρομή σχεδόν απαγορευτική για μισθοσυντήρητους και συνταξιούχους πολίτες με αυξήσεις των εσόδων τους σχεδόν μηδενικές, οι οποίοι με αγωνία προσπαθούν να αντιμετωπίσουν την καθημερινή διόγκωση των εξόδων τους σε όλους τους κοινωνικούς τομείς, και παράλληλα συμμετέχουν , με όσες δυνάμεις τους έχουν απομείνει, στις προσπάθειες του Συλλόγου της γενέτειράς τους για τη διατήρηση και βελτίωση του τρόπου ζωής στον τόπο τους.
Σοφότερες λοιπόν από τα ευχολόγια ή τις.....«διαπιστωμένες διαπιστώσεις», θα ήταν οι σε βάθος τομές και θεσμοθετήσεις από την πολιτεία για την επιβίωση του Επαρχιακού Τύπου, αν όντως η πολιτική εξουσία πιστεύει ότι ο ρόλος του είναι σημαντικός – όπως διαμηνύει – για την επιβίωση της Περιφέρειας.

Δήμητρα Σ. Παπαχρήστου
Εκδότρια της Εφημερίδας «Η Φωνή της Γορτυνίας»
Τηλ: 6977267722
Email: fonig@otenet.gr]]> Αρκαδικός Τύπος http://conference.arcadians.gr/index.php?itemid=25 Fri, 9 Dec 2005 17:51:01 +0200